Viviana Amanuel ዘይምሰጡ ዝምስጣ

ማንግሮቭ

እዚ ኣብ ሰሜናዊ ቀይሕ ባሕሪ ዝርከብ ተኽሊ፣ ኣብ ገማግም ባሕሪ ብብዝሒ ዝፈሪ ተኽሊ ኾይኑ ጨዋም ማይ ባሕሪ ዝሰማምዖ። እዚ ተኽሊ ንመግቢ ኣግማልን ካልኦት እንስሳታትን ይጠቕም።

ድጎንግ

ድጎንግ ዝተባህለት ኣብ ባሕርን መሬትን እትነብር እንስሳ ኣብ ገምገም ባሕሪ ኣቑጽልቲ እናማእረረት ትምገብ። ኣብ ሃገርና ድማ ላም ባሕሪ ብዝብል ስም ትልለ።

ተምሪ

ኣብ ዞባ ሰሜናዊ ቀይሕ ባሕሪ ከም ፒሮን፣ ሃያኒ፣ ቆሪ፣ ምድጂል፣ ዳይሪ፣ ደጀለትንር፣ ሂላል፣ ዝባድ፣ ሰሊኽ፣ ሮታናን፣ በርሕያን ዘኣመሰሉ ሓያሎ ዓይነታት ተምሪ ክፈርዩ ይኽእሉ።

ተወሳኺ፣ ተምሪ ድሕሪ ዓሰርተ ዓመት ዝፈሪ። ሓንቲ ግንቦ ድማ ክሳብ 70 ኪሎ ክትሕዝ ትኽእል።

Viviana Amanuel ዘይምሰጡ ዝምስጣ

እዚ ትሕት ኢሉ ተገሊጹ ዘሎ ዜማ፣ ብወፈራ ይኹን፣ ብውልቒ ኣብ ዝጽሀ ግራውቲ ከም መዛነዪ ዝዝየም

ዜማ እዩ። እዚ ዜማ ካብ ከባቢ ናብ ከባቢ ይፈላለዩ። 

 

ዋጋየ እንቅዓ 

ጸሓይ ተጸንቂቓ 

ዋጋየ ክፋሎ 

ጸሓይ ዕረቢ ቶሎ

ዋጋየ ሰላዲ

ጸሓይ ብጎቦ ኺዲ

ሸት ሸት ናይ ኣጋ ምሸት

 

 

 

 


Viviana Amanuel ዘይምሰጡ ዝምስጣ

................

በሪያማ .

.

ብሪያማ....

...

ኣያ ብዕራይ ዝዓዮ ዘሎ

.........

ኣየዛርብን ኣብ ልብኻ ዘሎ።

 

ተወሳኺ! ኣብ መኼዳ

...........

ሃይማኖት እነሆ

ኣብ ዓዲ

.... ...[......]  


Viviana Amanuel ዘይምሰጡ ዝምስጣ

ገብኢ 

ኩሉ ንጥፈታት ዓዃይ ናይ ባዕሉ ስምን ወግዕን ኣለዎ።

ጽቡቕ ዝናብ ረኺቡ ዝሸውተ ተኽሊ ሓሰሩን እኽሉን ፈላሊና ናብ ቆፎና እነእተወሉ ኩነት: መኼዳ ይብሃል (ዓውዲ) እኽሊ ኣብ ዓውዲ ኣውዲቕና ከነኽይድ እንከሎና፣ ነቲ ዝኸድናዮ እኽሊ እናቆጸርና፣ ኣብ ወሰን ዓውዲ ኣውጺእናዩ ድሕሪ ምጸናሕና፣ ከም እንደገና ገፈሉን እኽሉን ንምልላይ ብሰፍኢ ጌርና ክንፈላልዮ መታን ናብ ዓውዲ እንመልሰሉ ተግባር መልሲ ወይ ድማ ገብኢ ይብሃል።

ሸሎኻ

ሸሎኻ ወይ ወን ሽክና ሓንኮላ ኣላዲና መስተይ ስዋ እንገብሮ ሓምሓምዩ።

ደግ

ጀጋኑ ኣብ ልዕሊ ሽራራ ኣብ ትሕቲ ዝናር ተዓጢቆም ዘጊጽሉ ነዊሕ ቕናት።

ገለብ

ጀጋኑ ብጸጋማይ ኢዶም ሒዞም ካብ ጸላኢኦም ንዝወርዶም ኩናት ዝኸላኸልሉ ካብ እዝኒ ሓርማዝ እተዳለው መከላኸሊ እዩ።

 

 

ገርፊ

ነቕሊ ወይ ወን ስጦ ከኣ ይብሃል እዩ፣ ንመጀመርታ ግዜ ግራት እንሓርሰሉ ናይ ማሕረስ ኩነት ወይ ወቕቲ

ኣስዊሩ

ዝራብዕ ዲበላ ድዑል ብልዕቶም ብምቕጥቓጥ ከም ዝሰብሑ ንገብረሉ ኩነት ኣስዊሩ ይብሃል።


Write a comment

Comments: 0
Viviana Amanuel ዘይምሰጡ ዝምስጣ

ሕርሻ

ህይወት ጉስነት

Friday 17, August 2012, by Viviana Amanuel ዘይምሰጡ ዝምስጣ

Updated Thursday  10, January 2013, by Viviana Amanuel ዘይምሰጡ ዝምስጣ

ዝተሓልበ ጸባ፣ ብቑንጦ ናብ ኣልባ ይበጽሕ። ክሳብ ዝረግእ ድማ ኣብ ኣልባኡ ተኸዲኑ ይጸንሕ። መራግእቲ ዝብሃል ኣቐዲሙ፣ ካብ ዝተሓቑነ ጸባ ይሕወሶ። ብድሕሪ ከም ዝረግአ ዝረጋገጻ ኣዴታትና፣ ኣልባአን መሪነን ይሰቕላ። መሓቑን ዝብሃል ሰለስተ ነሓድሕዱ ተደጋጊፉ ደው ዝበለ ኣብ ጫፍ ባላ ዘለዎ ኣግራብ ተኺለን ድማ ምሕቛነን ይጅምራ።

ኣልባየ ወለሎ

ጸዓይለይ ተሎ

እንተዘይ ጽዒኺ

ብምራን ማሕለኻ

 

ክትቕጽዒ ኢኺ……እናበላ ድማ ኣልባአን ይሓቑና፣። ኣዴታትና ክሓቑና እንከለዋ ብዙሕ ኣይዛረባንየን። ኣልባ ኣብ ኣጋ ምጽዓያ ክትሰፊ ትጅምር። በቲ ኣብ ጎድኒ ኣልባ ዘሎ ነዃል መተንፈሲ ቑሩብ ናብ ኢደን ብምውጻእ፣ ንምጽዓያን ዘይምጽዓያን የረጋግጻ። ኣልባ ኣብ ምሕቛን እንከሎ፣ ብኣፉ ኣይክፈትንዩ። ይጉነፍ ዝብል እምነት ስለዘሎዩ። ምስ ጸዓየ፣ ንጠስሚን ብራሕን ፈላልየን፣ ኣልባ ኣብ መሳቕላ ትቕመጥ። ከይተሰተየ ዝተረፈ ብራሕ ድማ ኣብ ቑራዕ ኣትዩ ይመውቕ ፣ማይ ጨባ ይኸውን። ኣጅቦወን ብተመሳሳሊ።

 

ደምበ

ደምበ፣ ውሽጣ ካብ ገዛ ኣይትሓምቕንያ። (ርዖ፣ ኣጎዛ፣ ምልጦ፣ ተንኮባ፣ ሽርሽር….ዝብሃሉ መናጽፍ፣ (ዓራት ስቅሎ፣ እራራ፣ ርዕርዕ….ዝብሃሉ ዓይነታት መዳቕሶ፣ ማሕለኻ ፣ጓጉድ፣ ጭፍሮ፣ ዓርደብ (ዓቢ ጓጉድ)…. ዝኣመሰሉ መሳርሒታት ትሓቑፍ።

ጓሶት ብልምድን ብሂልን ዘጽንሕዎ ናይ ገዛእ ርእሶም እምነት ኣለዎም።እዚ ብዓቢኡ ምስ ህይወት ጉስነት ዝዛመድ ኮይኑ፣ ንምስዓቡ ግድነታዊ ኣይከወንን። ኣገባባቶምን ብዛዕባኦም ዘሎ መረዳእታታትን ከከም ከባቢኡ ዝፈላለ እንተኾነ፣ መስረት ንቕሎ ናይዞም ብቑጽሪ ብዙሓት ሓቕነቶምወን ንኣማኒኦም ጥራሕ ዝግደፍ ልምድታትዚኦም ግን ሓደ እዩ።

ጓሶት ብበትሮም መሬት ኣይዛርሙንዮም (ኣይሃርሙን) ምኽንያቱ ድማ፣ ናይቲ መሬት ዝሃረመ ጓሳ ከብቲ፣ ከብደን ይቕረጻ እየን ዝብል እምነት ስለዘሎዩ። ብተመሳሳሊ ዒባአን ብበትሪ ኣይህረምን ።ምኽንያቱ እቲ ዒባኡ ዝተሃርመ ከብቲ ደም ይሸናየን ዝብል እምነት ስለዘሎዩ፣።

ቐዳሞት ኣዴታትና ብዘይካ ኣብ ገደና ብጽሓይ ነቒጹ ዝነድድ ኩቦ ከምዚ ናይ ሎሚ ዝርአ፣ ጉድጉዶ ዘኣመሰለ ብጥበብ ንእቶን መጎጎ ዝኸውን ዒባ ከንቕጻ ይፍቐደን ኣይነበረን። ምኽንያቱ ፣ከምኡ እንተገይረን ጸባ ናይተን ክበቲ ብርኩት ጠስሚ ኣየውጽእን ዝብል ጸኒሕ እምነት ስለ ዘሎዩ። ካልእ ኣብ ገለ ከባቢታት ፣ብዓባር ናይ ዝሞታ ከብቶም ስጋ ዘይበልዑ ጓሶትወን ኣለዉ። ሓራም ብሃልቲ እዮም። ወኻርያ ኣውሊ ትብልዓዮ ኢሎም ድማ ንበረኻ ይጉሕፍዎ። እዚ ድማ፣ ወኻርያ ነቲ ስጋ በሊዓ ምስ ነቐወት፣ ድምጻ ማይ ኣዝመራ የምጽእ ተባሂሉ ስለዝእመንዩ።

መሬት ዝናብ ረኺቡ ምስ ጠጥዐ ድማ እተን ካብ ዓባር ዘምለጣ ጥሪት ዘርኢ ኾይነን መሬት ይኸድና። ሳሕቲወን ጓሶት ናይ ዝሞታ ከብቶም ዛንጡይ መዓንጡይ ኣብ ቤተ ክርስትያን ንዝርከባ ኣዕዋፍ ይድርብዩለንዮም። ተሰማዕቲየን ዝብል እምነት ስለዘሎ።

ካብዚ ብዘይ ፍለ ኣዘርቢሓ ክትወልድ ንዝቐረበት ላም መታን ከይተበርዕን ዓይንኻ መሊእካ ወይ ቀው ኢልኻ ኣይትርኣያ ዝብል እምነትወን ኣሎ። ጎሎኣ ብጸባ መሊኡ ኣጥባታ ሽንትር ንዝበለት ከብቲወን ኣተኩርካ እንተርኢኻያ ትሕሰድያዝብል እምነት ጓሶት ኣሎ።

 

ተውሳኺ

ረፋድ ምስ ኮነ ጓሶት ኣሓኦም ሒዞም ካብቲ ዘርፈድሉ ሸነኽ ሩባዮም ዝወርዱ፣ እቲ ቀደም ዘበን ብጥዑም እንከሎ፣ ቀላይ ከይነጸፈ፣ ዛራታት ጽን ከይበሉ ይሓግዩ ብምንባሮም፣ ጓሶት ንጥሪቶም ዕጉታ ዕግታ እናገበሩ የስትዩውን ነበሩ። ምኽንያቱ ኩለን ህዱድድ ኢለን ምስ ዝቐርባ ነቲ ማይ ክዘርግኦ ስለ ዝኽእላዮም። በብቑሩብ ዘስትይውን።

ቀላይ እንተኾይኑ፣ ብፍላይ ሓርገጽ ክጸንሖ ስለ ዝኽእል፣ እቶም ጓሶት ተር ኢሎም ኣብ ገምገም እቲ ቀላይ ደው ይብሉ ።ሓቢሮም ይፋጽዩ። ሓርገጽ፣ ፋጻ ኣይፈቱን ዝብሃል።

 

ምዕላል

መስርሕ ምጥባው ኣሓ ምስ ምራኹተን ናቱ ስርዓት ኣለዎ፣ እዚ ድማ እቲ ኳዛ ወይ ዳማ እናተኸፍተ ምራኽ ዝፍኑ፣ ነቲ ምራኽ ብስም እታ እትሕለብ ተዳልያ ዘላ ላም (ኣዲኡ) እናጸውዑ ላም እምባሕ ክትብል ትጅምር ስም ኣዲኡ ወይ ኣዲኣ ዝተጸውዐ ምራኽ ወን ንኹሎም ቶም ምስኡ ዝተዳጎኑ ምራኹት ፈንጢሱ ብዘብዘብ ይውጽእ። እዚ መስርሕ ድማ ምዕላል ይብሃል።

ቐደም ዘመን ኣባጽሕ ንሓዳር ዝህልዎም ብቕዓት ብጉስነት ዝልካዕ ዝነበረ። ኣብ ዓዲ ዒልዒል ዘይፈቱ ብጥሪቱ ዝሻቐል፣ ዒላ ከይተዘርገ፣ ብጽሩዩ እንከሎ ማሉ (ጥሪቱ) ዘስቲ ናቱ መገለል ዘለዎ፣ ሰብ ብድቕሱ ሕዛእቲ ዝሰርቅ፣ ንጥሪቱ ናይ በይነን፣ መዳጎኒ ዝሓዝኣለን ኣብ ግዜ ዓባር ላዕልን ታሕትን ኢሉ ጥሪቱ፣ ዝነስዕ ለይቲ ከይጉርበሳ ጭርኣን ሒዙ ክሳግም ዝሓድር፣ ኮታ ምስ ንብረቱ ሃይከት ንዘለዎ ብጽሒ ኣቦ ጓል ዓይኑ ይሓስየሉ ኣይነበረን።

ብዓቢኡወን ነቶም ብብዝሒ ጥሪቶም ዝልለዩን ድንቒ ዝጋስዩን ማይ ቤት ጓልካ ምሃብ፣ ከም ተባሃጊ ወይ ኣውራ መለለዩ መውሶ ዝነበረ።

ደስለኽ

Wednesday 07, December 201, by Viviana Amanuel ዘይምሰጡ ዝምስጣ

Updated Thursday  10, January 2013, by Viviana Amanuel ዘይምሰጡ ዝምስጣ

 

እቶም ንጉስነትን በረኻን ኣጸቢቆም ዝፈልጥዎ ጓሶት ብቆባ ዝተባህለ ፍረ ዱማ ወይ ሓምሓም ሓቑኖም፣ ኣብ ሩባ ጠስሚ የውጽኡ፣ ነዚ ጠስሚ ተለኽዮም ድማ “ደስለኽ” የብሉ። ደስለኽ፣ ጽጉርኻ ጠስሚ ዝተለኽየ ክመስል እንከሎ እዩ።

ኣብተን ሒደት ንዓዲ ዝኣትውለን መዓልታት ድማ፣ ጸጉሮም ሰንቲሮም ሚድኦም ኣብቲ ዱር ዝመስል ጎተናኦም ሰኹዖም ትርነዐኦም እናርኣዩ ንዓዲ ይኣትዉ።

ያታዊ ማሕረስን ኣገባባቱን

Sunday 12, December 2011, by Viviana Amanuel ዘይምሰጡ ዝምስጣ

Updated Thursday 10, January 2013, by Viviana Amanuel ዘይምሰጡ ዝምስጣ

 

ማሕረስ ሓደ ካብ እምነ መሰረት ያታታት ኤርትራዊ ሕብረተሰብ እዩ። ወዲ ብህጻንነቱ ምስ ናውቲ ስራሕን ዕዮታት ማሕረሰን ክላለ፣ ጓል ኸኣ ገና ከይዓኾኾት እንከላ ኣብ ከም ብዓል ጎልጓልን ጻህያይን ዚኣመሰሉ ዕዮታት ሕርሻ ክትሳተፍ ዘገርም ኣይኮነን።

ክረምቲ ኮይኑ ሓረስታይ ብዕራይ ምስ ብዕራይ ኣቛሪኑ ናብታ ከማዕድዋ ዝሓገየ ግራቱ ይወፍር። ንግራቱ ሓንሳብ ሓሪሱ ምስ ኣባጽሓላ፣ “ነቕሊ” ዝብሃል ክፋል ኣሕረስ ተዛዚሙ ማለት እዩ። ድሕሪኡ ሓንሳብ ውይ ተደጋጋሚ ግራቱ ከለስልሳ ምእንቲ ፣ ሓረስታይ ደጋጊሙ ንግራቱ ይሓርሳ። እዚ መስርሕ ድማ፣ “ረውሒ” ተባሂሉ ይጽዋዕ።

ኣብ መወዳእታ ፣ሓረስታይ ግራቱ ጎልጉሉ ይውውላ’ሞ፣ ዘርኢ በቲኑ ማሕረሽኡ ኣስፊሉ (ብዙሕን ውሽጢ ከምዘይኣቱ ኮይኑ) ነቲ ዘርኢ ክድርብዮ እንደገና ነታ ግራት ይሓርሳ። እዚ ናይ መወዳእታ ክፋል መስርሕ ማሕረስ ድማ፣ “ ዘርኢ” ተባሂሉ ይፍለጥ። ጎልጓል (ምሕሸ) በቲ ካልእ መዳዩ፣ ዳሕራይ ምስ እኽሊ ዝበቑል መጠን ጻህያይ ክውሕድ ምእንቲ በደጋጋሚ ክግበር ዝኽእል ዘየልዩ ኣትኽልትን ሰራውሮምን ካብ ግራት ናይ ምእላይ ዕዮ እዩ።

እታ ማሕረሻ ዝሓለፋ ዓማቕ ኣሰር ፣” ነግሒ” ተባሂላ ትጽዋዕ። “ ስበት “ ኸኣ ንኩዕታ ነግሒ ፣ ወይ ነቲ ማሕረሻ ዝኣተዎ ዕምቖት ይገልጽ። “ስበት ምትራር” እምበኣር፣ ኣዳጉር ኣተኻኺልካ ነቲ ማሕረሻ ሓውሲ ቁልቁል ኣፉ ከም ዝኸውን’ሞ ማሕረሻ ኣዝዩ ንውሽጢ መሬት ከም ዝኣቱ ክትገብሮ እንከሎኻ እዩ።

ስራሕ ዘርኢ ጣፍ ፣” ዋህላል” ተባሂሉ’ዩ ዝጽዋዕ።

ዝኾነ ዘርኢ ተዘሪኡ፣ ተርኪሱ ጫፍ ሱር ኣብ ዘቐልቀለሉ እዋን ፣” ኣጉሙ” ንብሎ። ላዕለዋይ ክፋል ተኽሊ ልዕሊ መሬት ተቐልቒሉ ፣ እዝኒ (ኣእዛን) ተኽሊ፣ (ናይ መጀመርታ ኣቑጽልቲ) ምስ ውጹ ኢና ድማ፣ “ቦቑሉ” እንብሎ።

ዕፉን ወይ መሸላ ክዓቢ ምስ ጀመረ፣ ብርኪ ፈልዩ ይብሃል። መሸላ ክፈሪ እንከሎ ዝሓልፎ ድረጃታት ምዕባለ ፣ዕቤት (ምምዓግ ፣ ምውላድ፣ ምቑቛብ፣ ምስዋት) የጠቓልል።

ንዕፉን ድማ፣ (ስጊኑ፣ ኣኾልኹሉ፣ ኣጭሒሙ፣ ኣሕረሩ፣ ሰዊቱ) ኢልና ንጽውዖ።

ከም ባልደንጓ ፣ ዓተር፣ ዓይኒ ዓተርን ዚኣመሰሉ ኣትክልቲ (ጥረታት) ዝሓልፍዎ ደረጃ ምዕባለ ናይ ፍረ ድማ (ምብቛል ፣ ምዕባይ፣ ምዕንባብ፣ ምጭልጓዕ፣ ምስዋት) ኢልና ንኸፍሎም።

ጣፍ በቲ ካልእ መዳዩ፣ ምስተቐልቀለ ኣብ መሬት ስለዝለሓግ፣ “ጠቢቑ” ይብሃል። ድሕሪኡ ድማ ምስተንስአ “ ቦቑሉ” ንብሎ። ንሓድሕዱ ተለጋጊቡ ምድር ግራት ምስ ሸፈነ ድማ፣ “ከዲኑ” ይብሃል። ብድሕሪ’ዚ’ዩ ጣፍ ዝወልድ፣ ስዒቡ ድማ ምስዋት ወይ ምጓዕ ዝብሃል ደረጃ ፍረ ዝበጽሕ። ኣብ መወዳእታ፣” ነቒጹ” ኣብ እተባህለሉ እዋን ክዕጸድ ይኽእል።

ድሕሪ’ዚ ኩሉ መስርሕ ዝስዕብ ፣ ማእቶት ሓረስታይ ብሓፈሻኡ “ዓጺድ” ይብሃል። መሸላ ጉንቦኡ ጥራይ ተቖሪጹ ስለ ዝውሰድ፣ እቲ ዕማም ፣” ጉንኦ” ተባሂሉ ይግለጽ። ዕፉን ድማ ካብ ቓንጫኡ ክትስልቶ ወይ ኣብ ቓንጫኡ እንከሎ ክትቓቕሖ ዝክእል እዩ። ድሕሪኡ ካብ ሱማኡ ብኢድ ይጭጨፍ፣ ወይ ብዙሕ እንተኾይኑ ብበትሪ ትድጉድጎ ። መሸላ ብበትሪ ተደጉዲጉ ወይ ብብዕራይ ተኸይዱ እዩ ዝኣቱ። ጣፍን ጻዕዳ እኽልን (ስገመ ስርናይ) ብማዕጺድ እዩ ዝዕጸድ።

ካብ ዕዮ ጥረታት ድማ ዓተር፣” ብምሕዋ” ናብ ዓውዲ ክሰጋገር እንከሎ፣ ባልደንጓን ዓይኒ ዓተርን ግን፣ ክዕጸድ ይኽእሉ። ዕታር (ንዳእቲ) እታ ዝውሓደት መጠን እካብ ዓጺድ እያ። ሕቛፍ ክልተ ኢድ ዘኣክል እካብ ዓጺድ ግና፣ “ግብላዎ” ይብሃል። ካብ ክልተ ንላዕሊ “ግብላዎታት” ንላዕሊ ገጽ ተተኺሉ ንግዚኡ ይኹመር እሞ፣ “ጭራሮ” ተባሂሉ ይጽዋዕ።

እኽሊ መታን ብዝተፈላለየ ምኽንያት ከይረግፍ ወይ ማይ ከይሃርሞ ፣”ጭራሮ ቀልጢፍካ ቅሚጦ (ኩምራ) ይስራሕ።

ውሓለ ሓረስታይ እኽሊ ንውሽጢ ገይሩ ቅሚጦ ማይ ከይዘርቆ ኮይኑ ይስራሕ።

ኣብ እዋን መኼዳ ድማ እኽልን ሓሰርን ኣብ ዓውዲ ብኸብቲ ተረጊጹ ምስ ተፈላለየ፣ ብመጫሎ ይልለ። “ መጫሎ” ሳዕሪ ኣጊዶ ብስሉስ ኩርናዓዊ ቅርጺ ኣጽፊሕካ ብምእሳር እትስራሕ መሰንተር -መሰል ፣ ናውቲ ዓውዲ እያ። ሓሰር ካብ እኽሊ እናኾስተርና ክንለልዮ ኸኣ ኣብ ዓውዲ ንጥቐመላ።

“ኣፈ ጫላ” ወይ “ ጉርዲ” ቁሩብ እኽሊ ክዕጾ ዝኽእል ኡስታር ዓውዲ እዩ።

ዳጉሻ ጣፍን ድማ ብመንፊት ስለ ዝልለ፣ ነታ መንፊት ሓኢፉ ብንፋስ ዝፈሊ ብቛጽ “ ብላ” ኢልና ንጽውዖ።

ኣብ መወዳእታ ናብ ቆፎ ሓረስታይ ጽሩይ እኽሊ እዩ ዝልኣኽ “ ምህርቲ” ድማ ይብሃል።

Write a comment

Comments: 0