እኽሊ ስገም!

By Viviana Amanuel; July 2, 2012

 

ስገም

ዘለላ ወይኒ ስገም

እንተኣእተኻያ ጸባር ወላኻ (ፈጋዕጋዕ ዝበለ ዋላኻ)

ዓመት ኣሕሊፋ ንጽድያ

ዓይኒ ዓዃይ ስገም

ተስፋ ዓዃይ ስገም

እንተኣእተኻያ ስቡሕ መሬት

ንእዲ መሊኣ ዓይበት ትልኹቶ

እንተ ሃብካያ ኣብ ሩባ ሽዕበት

ቆፎ መሊኣ ቐለብ ዓመት

ክንደይ ዓይነት ስገም ትፈልጡ?

  1. ስገም መጸቢሒቶ
  2. ስገም ጻርያ
  3. ስገም ጸሊሞ
  4. ስገም ይሓ
  5. ስገም ኩዕንቶ
  6. ስገም ዓጻ
  7. ስገም ደምሃይ

ተባሂሎም ይኸፋፈሉ እዞም ስገም ነናይ ገዛእ ርእሶም፣ ጥቕሚ ኣለዎም። ከም ኣብነት፣ ኩሎም እኳ ..ቅጫ ጎጎ ይኾኑ እንተኾኑ ብዝያዳ ግና፣ ንጽቡቕ ቕጫን ጎጎን ስገም ዓጻን ደምሃይን እዮም። ስገም ጸሊሞ ድማ ዝያዳ ንመስርሒ ቢራ ኣገዳሲ እዩ። ስገም መጸብሒቶን ኩዕንቶን ድማ፣ ንጥሕኒ ቕጫን ቦሶ ኣገደስቲ እዮም። ኣበዚ ተወሳኺ ስገም ኩዕንቶ (ጽርያ) ወይ ወን መጸብሒቶ ቀልጢፉ ስለ ዝብላዕ ከምዚ ተባሂሉ ይዝየመሉ፣

ስገም ኩዕንቶ

ከምዛ ሕምቶ

 

ስገም ይሓ: ድላይካ ክትሰርሖ እትኽእል ካብ ዓይነታት ስገም እዩ። ቡቕሊ ስዋ፣ ጎጎ ቕጫ... ወዘተ።

ስገም ደምሃይ (ብርዲዳ): ዝበዝሕ ግዜ ቆሎ እዩ ዝኸውን።

ብሓፈሻ እዞም ኩሎም ዝተገልጹ ዓይነታት ስገም ጥጥቖ ቆሎ፣ ገዓት፣ ሃንዛ፣ ጎጎ ቕጫ ገዓት ጥሕሎ፣ ቦሶ፣ ጥሕኒ፣ ስዋ፣ ነቢት ቢራ፣ ቡን ኪኾኑ ይኽእሉ።

ስገም ብብዝሒ ኣብ ዞባ ማእከል በዚ ከባቢ ካርነሽም፣ ካልእ ድማ ሽመጃና ዝያዳ ይሰማምዖን ብብዝሒ ተዘውቲሩ ይዝራእ።

ክቡራት ኣንበብቲ ተወሳኺ ወይ ወን መኣረምታ እንተደኣ ኣሊይኩም ለኣኹልና ከነእንግዶ ኢና።

ባህላዊ ሕክምና

By Viviana Amanuel; July 2, 2012

 

ኣብ ባህሊ ሕብረተሰባት ብመንጽር ዝዓበሉ ከባብን ኣነባብራን፣ ርእሱ ዝከኣለ፣ ባህላዊ ሕክምና ኣለዎም። እዚ ባህላዊ ሕክምና፣ ገሊኡ ርዑም፣ ገሊኡ ድማ ድማ ምስ ምንዋሕ ግዜ መበገሲ ሰረቱ ክትእልሽ ፣ ኣልሽካ ድማ ርጡም ምላሽ ክትረኽበሉ ዘይከኣል እዩ።

ብመንጽር’ዚ፣ ከም ኩሎም ሕብረተሰባት ፣ሕብረተሰብ ኤርትራ’ወን ካብ ብሄር ናብ ብሄር ዝፈላለ ባህላዊ ሕክምና (ፍወሳ ) ኣሎ። ኣብ ብሄረ ትግርኛ .ከም ኣብነት፣ ምቕንጃሕ፣ ማሕጎማ፣ ቆር....... ወዘተ ክንጠቕስ ንኽእል።

እዚ ባህላዊ ፍወሳ፣ ነናይ ባዕሉ እወታን ኣሉታ ኣለዎ። ሕጂ ብዛዕባ ሳዕቤኑ ገዲፍና’ ካብቲ ኣብ ሕብረተሰብ ተኣሚኑሉ ዝስርሓሉ ዝነበረ ፣ ከነውግዕ። ዝተረፉ ናይ ካልኦት ብሄራትና ፍወሳ ድማ፣ ጥሉል ሓበሬታ ምስ ረኸብና ክንቕጽሎ ኢና።

 

ቆር (ተቑሮ):

እዚ ባህላዊ ፍወሳ’ዚ ኣብ ገጠራት ኣብ ዝነብሩ ብሄረ ትግርኛ ብብዝሒ’ዩ ዝዝውተር፣ ኣብዚ ሎሚ እዋን’ኳ ምስ ምስፍሕፋሕ’ ትምህርቲ ሕክምና ኣሎ ኢለ ክነደፍር እንተዘይከኣልኩ፣ ኣብ ሕክምና ዘይተዘርግሓሉ እዋን ኣብ ነፍሲ ወከፍ ስድራ ዝውቱር’ዩ ነይሩ። ቆር(ተቑሮ) እዚ ዓይነት ፍወሳ ፣ ንዝተጎድአ ክፋል ኣካል ሰብ፣ (ዝደመየ) ፣ መጀመርታ ብክንቲት ደርሆ’ ነዚ ዝደመየ ኣካል ድሕሪ ምጽራይ ፣ ዝተወቕጠ ቡን ብምንስናስ ይኽደን። እዚ ድማ ቡን ደም ኣብ ምንቓጽን ፣ ነቶም ክርክስዎ ዝኽእሉ ባእታታት ናብቲ ዝተነስነሰ ቡን ስለዘብሎም ፣ እቲ ቡን ድማ ስለዘቐሎም ደም ኣብ ምርጋእን ረኽሲ ተኸላኺሉ ዝተጎድአ ክፍሊ ኣካል ኣብ ምሕዋይን ውጺኢታዊ ተራ ኣለዎ።

እዚ ባህላዊ ፍወሳ ከምቲ ቅድም ኢለ ዝበልክዎ፣ ብስነፍልጠታዊ መገዲ እወታኡን ፣ ኣሉታኡን ዝፈለጥክዎ እኳ እንተዘየለ፣ ኣብዚ ሕብረተሰብ ግና፣ ዝውቱር እዩ ነይሩ። ምናልባሽ ክኢላታት ‘ዚ ዓውዲ ዝገበርዎ መጽናዕቲ እንተልዩ ድማ ፣ ከካፍሉና በዚ ኣጋጣሚ ..ከካፍሉና እዕድም።

 

ማሕጎማ:

እዚ’ወን ብስነፍልጠታዊ መገዲ እንታይ ይመስል ውጽኢቱ ብትክኽል እኳ እንተዘይፈለጥኩ፣ ዳርጋ ኣብ ዝበዝሓ ብሄራት ኤርትራ ዝውቱር ባህላዊ ፍወሳ’ዩ። ማሕጎማ፣ ዝያዳ ኣብ ማዕበስቲ ፣ጎርጺ ዘጋጠሞ ክፍሊ ኣካል ምናልባሽ ንውሽጢ ድማ ኣዚዒጉ( ኣዕቑሩ) ከይኸውን፣ ኣብቲ ዝተጎደአ ብቐርኒ ብዕራይ ገይሮም ይሓጉምዎ። እዚ ቀርኒ ብዕራይ ኣብቲ ኣካል ኮፍ ድሕሪ ምባል በቲ ሓደ ዝበልሐ ክፋል ቀርኒ ይመጽዎ’ሞ ደም ‘ቲፍ’ቲፍ ምስ በለ፣ እቲ ረሳሕ ደም ( ወይ ኣብ ውሽጢ ዓቑሩ ዝነበረ) ንግዳም ወጺኡ ብዝብል እምነት ከም ዝሓወዩ ይእመን።

ክቡራት ኣንበብቲ’ ኣብዚ ላዕሊ ዝተገልጸ ‘ ባህላዊ ፍወሳ ዝገለጽ ጽሑፍ’ መኣረምታ ወይ ወን መመላእታ ምስ ዝህልወኩም’ ብኣድራሻና ለኣኹልና ከነእግዶ ኢና።