<<ባህላዊ ቁኖ>> by Viviana Amanuel ዘይምሰጡ ዝምስጣ

Viviana Amanuel ዘይምሰጡ ዝምስጣ

By Viviana Amanuel September 13, 2012

ሹርበ (ኣልባሶ)

ቁኖ ሹርበ (ኣልባሶ) ጽጉሪ ርእሲ ብፍሩይ ኣገባብ ዝትተዓሉ ዓይነት ቁኖ እዩ። ኣብ ገለ ቦታታት ከበሳ ስንቕር ተባሂሉ ወን ይፍለጥ እዩ። እዚ ቁኖዚ፣ ካብ 25 ክሳብ 40 ዝዕድመአን ደቒ ኣንስትዮየን ዝቑነንኦ። ሹርበ (ኣልባሶ) ርቱዕን ነዊሕን ጸጉሪ ርእሲ ይሓትት። ቀዳሞት ሓርበኛታት ኣቦታት ከይተረፉ ሓሓሊፎም ፣ሹርበ (ኣልባሶ) ይቑነኑ ነይሮም እዮም። እቶም ሓርበኛታት ነዚ ቁኖ ከም ሕላገት ጅግንነትን ትብዓትን ገይሮም ይወስድዎ ምንባሮም ይዝንቶ። ሹርበ (ሸውዓተ ኣልባሶ) ዝተቐነና ኣዴታት ብሞት ናይ ቀረባ ዓጽመ ስጋአን ወይ ፈታዊ ከቢድ ሓዘን ምስ ዘጋጥመን ብኡ ንብኡ እየን ዝላጸይኦ። እቲ ሓዘን እምብዛ ከቢድ እንተዘይኾይኑ ድማ፣ ጽጉሪ ራሰን ብፈትሊ ኣሲረን ከም ዝጥርነፍ ይገብርኦ።

                                                                                                                                 

By Viviana Amanuel September 13, 2012

ጋመ

ሓንቲ ጎርዞ ካብ 13 ክሳብ 15 ዓመት ወይ ኸኣ ካብዚ ንላዕሊ ብዝበጽሐት ትምርዖ። ኣብ ግዜ መርዓኣ ጋመ ትቑነን። ኣገባብ ኣቛንንኡ፣ ብወሰናወሰን ግንባራ ክልተ ቁኖ ይዘውር። ሓንቲ ቁኖ ብማእከል ርእሳ ሓሊፋ ብፍሩይ ትቑነን፣ እቲ ዝተረፈ ጽጉሪ ደቒቕ ተቆኒኑ ንድሕሪት ዘው ይብል ብባህላዊ ኣጸዋውዓ ጭንግዓት ይብሃል።

ቁኖ ጋመ መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ ከበሳታት ዝርከባ ደቂ ኣንስትዮ ዝዝውተር ዓይነት ቁኖ ኾይኑ፣ ኣብ ክልተ ይምቐል።

ቀዳማይ፣ ድፍን ቁኖ ጋመ ይብሃል። እዚ እቲ ወሰናስን ጋመ ብክልተ ጥራይ ከይተሓጽረ ክሳብ ሽዱሽተ ቁኖወን ኪኸውን ይኽእል እዩ።

እቲ ካልኣይ ዓይነት ቁኖ ኸኣ ኣብ መንጎ እተን ክልተ ወሰናስን ናይ ግንባር ቁኖን ናይ ማእከል ሰንጣቒት ቁኖን ብመላጸ ስለ ዝላጸ፣ ልጻይ ቁኖ ጋመ ተባሂሉ ይጽዋዕ። በዚ ድማ፣ ካብ ድፍን ቁኖ ተፈልዩ ይርአ። ኣብ ጥንታዊ ባህሊ ቁኖ ኤርትራውያን፣ እዚ ቁኖ ዝበዝሕ ግዜ ካብ 3 ክሳብ 12 ዓመት ዝዕድመአን ኣዋልድየን ዝቑነንኦ።

ቁኖ ጋመ ኣዒንቲ ብኹሕሊ ይኩሓል ጽጉሪ ድማ ልኻይ ይልከ፣ ከም ጨና ኣደስ፣ ጨምር፣ ጨና ጋሳ ዝተባህሉ ባህላዊ ጨናታት ምልካይ ድማ ልሙድ እዩ።

ምርዕውቲ እንተኾይና፣ ሒናወን ትገብር።


By Viviana Amanuel September 13, 2012

ጋመ

ሓንቲ ጎርዞ ካብ 13 ክሳብ 15 ዓመት ወይ ኸኣ ካብዚ ንላዕሊ ብዝበጽሐት ትምርዖ። ኣብ ግዜ መርዓኣ ጋመ ትቑነን። ኣገባብ ኣቛንንኡ፣ ብወሰናወሰን ግንባራ ክልተ ቁኖ ይዘውር። ሓንቲ ቁኖ ብማእከል ርእሳ ሓሊፋ ብፍሩይ ትቑነን፣ እቲ ዝተረፈ ጽጉሪ ደቒቕ ተቆኒኑ ንድሕሪት ዘው ይብል ብባህላዊ ኣጸዋውዓ ጭንግዓት ይብሃል።

ቁኖ ጋመ መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ ከበሳታት ዝርከባ ደቂ ኣንስትዮ ዝዝውተር ዓይነት ቁኖ ኾይኑ፣ ኣብ ክልተ ይምቐል።

ቀዳማይ፣ ድፍን ቁኖ ጋመ ይብሃል። እዚ እቲ ወሰናስን ጋመ ብክልተ ጥራይ ከይተሓጽረ ክሳብ ሽዱሽተ ቁኖወን ኪኸውን ይኽእል እዩ።

እቲ ካልኣይ ዓይነት ቁኖ ኸኣ ኣብ መንጎ እተን ክልተ ወሰናስን ናይ ግንባር ቁኖን ናይ ማእከል ሰንጣቒት ቁኖን ብመላጸ ስለ ዝላጸ፣ ልጻይ ቁኖ ጋመ ተባሂሉ ይጽዋዕ። በዚ ድማ፣ ካብ ድፍን ቁኖ ተፈልዩ ይርአ። ኣብ ጥንታዊ ባህሊ ቁኖ ኤርትራውያን፣ እዚ ቁኖ ዝበዝሕ ግዜ ካብ 3 ክሳብ 12 ዓመት ዝዕድመአን ኣዋልድየን ዝቑነንኦ።

ቁኖ ጋመ ኣዒንቲ ብኹሕሊ ይኩሓል ጽጉሪ ድማ ልኻይ ይልከ፣ ከም ጨና ኣደስ፣ ጨምር፣ ጨና ጋሳ ዝተባህሉ ባህላዊ ጨናታት ምልካይ ድማ ልሙድ እዩ።

ምርዕውቲ እንተኾይና፣ ሒናወን ትገብር።


By Viviana Amanuel August 17, 2012

ሳዱላ

ቁኖ ሳዱላ ንዓቕመ ሄዋን ዝበጽሐት ፣ካብ 18 ዓመት ንላዕሊ ዝኾነት ጓልኣነስተይቲ እትቑነኖ ዓይነት ቁኖ እዩ። ኣገባብ ኣቛንናኡ፣ ኣብ ማእከል ርእሲ ጽጉሪ ንባይ ቀደም ቅርሺ ማርያ ትሬዛ ተዓቒኑ ብመላጸ ይላጸ። እቲ ዝተላጸየ ክፋል ርእሲ ንበይኑ ማሕ ማሕ ክብል ይርአ። እቲ ካልእ ጸጉሪ ድማ ‘”ሓንካሳታ ዝተባህለ ደቒቕ ቁኖ ይቑነን። ኣብ ገለ ቦታታትወን ደቒቕ ቁኖ ዓይኒ ወይ ድማ ግልብጭ ተባሂሉ ይስመ እዩ።

ከምዚ ዓይነት ቁኖ ዝተቖነና ኣዒንቲ ብኩሕሊ ይኹሕላ፣ ብፍላይ ጨና ኣደስ ጨምር፣ ጨና ጋሳ፣ ዝተባህሉ ባህላዊ ጨናታት ፣ምልካይ ድማ ልሙድ እዩ። ምስዚ ሒጋ ቢኣ፣ እታ ጋል ኣነስተይቲ፣ ሃነን ተብል።


By Viviana Amanuel October 18, 2011

ድፍኖ

ቁኖ ድፍኖ ካብ ደቂ ሸውዓተ ዓመት ክሳብ ደቂ ዓሰርተው ክልተ ዓመት ዝቑነንኦ ሓደ ካብ ባህላዊ ቁኖ ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ እዩ።

ኣገባብ ኣቛንናኡ፣ ብክልቲኡ ጉንዲ እዝኒ ዝርከብ ጽጉሪ ይላጸ፣እቲ ላዕለዋይ ግን ስቕ ኢሉ ኪበቑል ይሓድግኦ። እተን ቆልዑ ጎቢዘን ክሳብ ዝብሃላሉ እዋን ኸኣ ብከምኡ ይዓብያ። ብድሕሪኡ ጽጉረን ናብ ምቑርጣጥ ምስ በጽሐ እቲ (ላጻይ ነቲ ነዊሕ ላዕለዋይ ጸጉሪ ርእሲ ምስ ኣርከቦ) ድፍኖ ይብሃል። ካብኡ ጀሚረን ብምሉእ ጸጉሪ ርእሰን ብሓንሳብ እንዳነውሓን እናዳ ተቆርጠጣን ይኸይድ።ኣብ መወዳእታ ምሉእ ብምሉእ ምስ ነውሓለን ናብ ቁኖ (ጋመ) ይሰጋገራ።


By Viviana Amanuel December 18, 2011

ግልብጭ

ቁኖ ግልብጭ ደቒቕ ዝስርሓቱ ኣብ ብሄረ ትግርኛ ዝዝውተር ዓይነት ቁኖዩ። እዚ ቁኖ ካብ 18 ዓመት ንደሐር ዝዕድመአን ደቒ ኣንስትዮ ይቑነንኦ። ኣገባብ ኣቛንንኡ፣ ጽጉሪ ርእሲ ደቒቕ ተተቲዑ ንድሕሪት ዘው ከም ዝብል ምግባር እዩ። ብርቱዕን ነዊሕን ጸጉሪ ርእሲ ድማ ይሓትት።

ቁኖ ግልብጭ መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ ዕለተ ጥምቐት ዓውደ ዓመት ዓድን ካልእ ፍሉይ ብዓላትን ይዝውተር። ውላድ ዝኣበየን ጎራዙ ደቒቕ ግልብጭ ተቖኒነን ኣብ ግንባረን መስቐል ዝኣስራ ወን ኣለዋ። እታ ውላድ ሙዃን ዘየውልድ ሹተላይ( ውቓበ) ሒዚዋ ተባሂሉ ስለ ዝእመን፣ ብነሓስ ዝተሰርሐ መስቐል ኣብ ግንባራ ብቁኖ ተንጠልጥል። እዚ ውላድ ንዝኣበያ ጥራይ ዘይኾነስ ደቓ ከይተጠመቑ ንዝሞቱዋ ከይተረፈ ይግበረላ። ሒዝዋ ዘሎ ውቓበ ብደቃ ቀኒኡ ኣብ ጥምቐት ከይበጽሑ ይቐትሎም ካብ ዝብል ማሪት ወይ ኣምልኾ ዝብገስ እዩ። በዚ እምነት መስረት ኣብ ክንዲ ንዓኣ ሰብ ርእዩ ዝዕይና፣ ነታ መስቐል ጠሚቱ ይተርፍ። ውቓበኣ ኸኣ በታ መስቐል ይስንብድ ተባሂሉ ይእመን።

Write a comment

Comments: 0