ቪቭያና ኣማኑኤል
ቪቭያና ኣማኑኤል

Date: 07/12/2011

(ያታዊ ጻውታ)

ያታዊ ጻውታ

መዓሾ

መዓሾ (ኣብ ገለ ከባቢ ምሕሸ) ዝብሃል ሓውሲ ማሰ፣ ኣውሎ ዝኾነ ናእዳን ወቐሳን ዘለዎ ባህላዊ ጽወታ’ዩ። እዚ ጽወታ፣ መዓሾ መብዛሕትኡ ግዜ ምስ እኽለ ማይ ዝተተሓሓዘ’ዩ። ንኣብነት

“ስዋኽንየ ምስ ጠዓመ

ስዋኽንየ ምስ ጠዓመ

ስዋኽንየ ምስ ጠዓመ

ይግበረክን ንዕድመ “ ብምባል ይጽወት።

 

_______________________________________________________________________________________________________

 

ጭጭ ዓበደ

እዚ ያታዊ ጽወታ’ዚ ብጸሓይ ወርሒ ዝጽወት ጽወታ’ዩ ነይሩ። ሓደ ካብቶም ቆልዑ ይዕመት፣ “ጭንጭራ ዓበደ ስጋ ጎባይ ዝለመደ” እናበሉ ፋሕ ኢሎም ይሕብኡ። ኩሎም ምስ ተሓብኡ፣ ሓደ ካብቶም “ጭርርርርርርርርርር” ይብ። እቲ ተዓሚቱ ዝጸንሐ ንሓደ ካብኦም ( ካብቶም ዝተሓብኡ) ይሕዞ። እቲ ዝተተሕዘ ነቲ ተዓሚቱ ዝጸንሐ ሓዚሉ ናብታ መበገሲ ቦታ የብጽሖ። ተራ ምዕማት ኸኣ ናብቲ ዝተታሕዘ ይኸውን።

 

_______________________________________________________________________________________________________

 

ሰለል

መርዓት እንዳ ‘ቦኣ ምስ ተመልሰት (ምልሶት) ንበይና ክትውዕል ከላ እተዳልዎ ሓድሽ መጽዓን መታን ክለፍዓላ፣ ኣብ ኦም (ገረብ) ኣሲራ ሰለል መበሊ ተዳሉ። ሻቡ፣ ኣብ ዓዲ ዝውዕሉ ቆልዑትን ህጻውንትን ኣኪባ ሰለል ከተብሎም ትውዕል።

 

_______________________________________________________________________________________________________

 

ፍቲ ፍቲ

እዚ ጽወታ ኣዋልድ ጥራይ ይጻወተኦ። ኣብ ወርሓት ጥሪ ምሸት ምሸት መርዑ ከይተደረራ ይጻወተኦ። ክልተ ኣዋልድ ብርከን ዓጺፈን ኮፍ ይብላ’ሞ ኣእዳወን ኣብ ብርከን ኣምቢረን ፣ ብጫፍ እግረን መሬት ብምትንካፍ ‘ስር..ስር’ እናበላ ይረባረባ። ንሳተን ክረባረባ ከለዋ ፣ መንእሰያት ኣወዳት ኸኣ፣ ኣብ ዙርያአን ኮይኖም፣” እቲኣ ሕጽይተይ……እቲኣ መርዓተይ “ እናበሉ የተባብዕወን፣ እታ ቀዲማ ዝረብረበት ኸኣ ትወጽእ ካልእ ትኣቱ። እታ ሓንቲ ከይረብረበት ንኩለን ክሳብ ተረብርበን እቲ ጽወታ ይቕጽል።

 

 

_______________________________________________________________________________________________________

 

ኣስቲ

ጎበዝ መሬት ፍሒሩ፣ ብምዕማቕ ሓደ እግሩ ኣብቲ ዝዓሞቐ መሬት ረጊጹ ሓደ እግሩ ድማ ፣ ካብ መሬት ኣልዒሉ ጠለይ ጠለይ እናበለ ምስቲ መፈኻከርቱ ዝኾነ ጎበዝ ካብታ ቦታ ንምልቓቕ እናተቓለስካ ዝጽወት ያታዊ ጽወታ።

 

 

_______________________________________________________________________________________________________

 

ባህላዊ ጽወታ ብሄረ ናራ

ኣብ ብሄረ ናራ፣ ሓያሎ ያታውያን ጽወታታት ኣለዉ። ካብቲ ብዙሕ ውሑድ ንምጥቓስ፣

ሓደ ካብቶም ፍሉጣት ጽወታታት ብፍላይ ድማ፣ ኣብ ግዜ ሓጎስ ዝውቱር ዝኾነ” ካቡር” ይብሃል ። እዚ ጽወታ ኣብ ዓውዲ ( መኬዳ እኽሊ) ከይተረፈ ብዘይ ከበሮ ይጽወት።

ካልእ ጓሶት ኣብ ግዜ ክረምቲ ዝጻወትዎ”ኑም ሸኻኪት” ዝተባህለ ዓይነት ጽወታ ‘ወን ኣሎዎም። ጓሶት “ኑም ሸኻኺት” ኣብ እዋን ጻህያይ ፣ጽቡቕ እናተመነዩ ክጻወትዎ እንከለዉ ኣብ ግዜ ቀውዒ’ወን “ሆጎተ” “ህሎሽ”ወይ ድማ “ሂሎል” ዝተብሃሉ ጽውታታት ይጻወቱ።

 

 

_______________________________________________________________________________________________________

 

ፍረይታ ያታዊ ጻወታ ብሄረ ዓፋር

ፍረይታ፣ ብ ኣርባዕተ ሰባት ዝጽወት ያታዊ ጽወታ ኩዕሶ ኢድ፣ ብብሄረ ዓፋር ዝጽወት እዩ። እቲ ስም “ፍረይ” ካብ ዝብል ቃል ዝተወስደ ኮይኑ፣ ትርጉሙ ኸኣ” ኣርባዕተ” ማለት እዩ። እዚ ጽወታ ብኢድ ዝጽወት ኮይኑ፣ ኣባላት ሓንቲ ጋንታ ፊት ንፊት እታ ካልእ ጋንታ ብምብራኽ ይጻወቱ። እታ ንመጻወቲ እተገልግል ኩዕሶ ሓንቲ‘ያ ካብቲ ኣብ ከባቢኦም ዝበቑል ዕንባባ ወይ ብጽጉሪ ገመል ትስራሕ።

ጻወታ ፍረይታ ኸኣ ካልኦት ስፓርታዊ ጽወታታት፣ ዳይና ኣለዎ። እቲ ዳይና (ዳኛ) ነቲ ጽወታ ብዕጫ’ዩ ዝፍልሞ፣ ሓደ ተጻዋታይ ካብ ዕጫ ዝበጽሓ ጋንታ ነታ ኩዕሶ ኣብ ማእከል ሜዳ ኣንጢሩ ብዝባን ኢዱ ቀቢቂቡ ነጥቢ ናብ ምምዝጋብ ይሸባሸብ። እታ ኣንጻር ጋንታ ድማ፣ ከይቀብቀበ (ነጥቢ ከየመዝገብ) ክትምንጥሎ ትጓየይ። ከምዚ እናበለ እቲ ጽወታ ይቅጽል። ኣብዚ ህሞት ኩዕሶ ካብ ኢዱ ሓሊፋ ብካልእ ክፋል ሰብነት ምስ እትትንከፍ፣ እታ ኩዕሶ ናብ ኣንጻር ጋንታ ትውሃብ።

ጽወታ፣ “ፍረይታ” መብዛሕትኡ ግዜ መንእሰያት ኣብ ዝእከብሉ ኣጋጣሚታት’ዩ ዝጽወት። እዚ ጽወታ’ዚ ሎሚ ኣብ ዝተወሰነ ከባቢታት እንተዘይኾይኑ ዳርጋ የልቦን።


_________________________________________________________________________________________________________