ጎደሎና ንምምላእ ዲና ንበልዕ?

By Viviana Amanuel June 22, 2012

 

ሓደ እዋን ሓንቲ ሰብኣያ ዝሞታ ሰበይቲ፣ ናብ ጉንዲ እዝነይ ቅርብ ኢላ፣ “ሓደ ሚስጥር ከካፍለኻ’የ እዚ ሕጂ ዘካፍለኻ ሚስጥር፣ ንሓደ’ኳ ኣካፊለዮ ኣይፈልጥን’የ። ምኽንያቱ ዝርደኣለይ የልቦን ዝብል ገምጋም ስለዘሎኒ፣ ምናልባት ግና ንስኻ እንተተረዳእካለይ ከካፍለካ’የ፣ ሓደራኻ ግን፣ ንዝኾነ ኣይትንገረለይ።”

“ሕራይ’እንታይ’ዩ?” ኢለ ድማ ንክትነግረኒ ኣተባባዕክዋ።

“ሰብኣየይ ምስ ሞተ፣ ጥምየት እስምዓኒ፣ እጽምወኒ፣ ሰባት እንታይ ይሓስቡ ፣ እንታይ’ኸ ይብሉኒ እንተበላዕኹ? ኩሉ ስድራ ነቒሑ ኔሩ፣ ብተዛማዲ ኣዕሩኽ ወን ምሳና ኣብ ቤትና ሓቢሮም ኔሮም ግን ብሓቒ’የ ዝብለካ ጠምየ።”

“ድሕሪ፣ ነዊሕ ምጽዋር… ዝበሉ ይበሉ ኢለ፣ ኣብቲ ጸላም ክሽነና ከይደ በሊዐ። ብርግጽ ግን እንታይ’የ ኾይነ?” ኢላ ደጊማ ሓተተትኒ።

ድሕሪ ኣስተውዒለ ምሕሳብ፣ “እዚ ቀሊል ሕቶ’ዩ፣ እትምንታይ’ሲ፣ እቲ ተፍቕርዮ ብዓል ቤትኪ ሞይቱ ኣብ ሕቑፎኡ ክትማሙቒ ዝግብኣኪ ስኢንክዮ ክንዲ ዝኾነ ባዶነት ተሰሚዑኪ፣ ባዶነትኪ ንምምላእ ድማ ገለ ክተብሪ ኔሩኪ፣ ክትበልዒ ድማ ግዲ ይኾነኪ።” በልክዋ።

ቆልዓ ተወሊዱ ፣ ኣዲኡ ተፍቕሮ እንተኾይና እቲ ቆልዓ፣ ብዙሕ ጸባ ምስታይ ኣየድልዮን። ምኽንያቱ፣ ይፈልጦ’ዩ። ብዛዕባ ዝፈልቶ ድማ ግዳሰ ኣይገብርን። እትምንታይ’ሲ ኣብ ዘድልዮ ግዞአ ኣዲኡ ንክትህቦ ቅርብቲ ምዃና ስለዝፈልጥ ዘተሓሳስብ የብሉን። ብኣንጻሩ ግን ኣዲኡ ትግረም፣ ዘይበልዐ ኢላ ድማ ሸቐልቐል ትብል። “ኣይበልዐ፣ ኣይሰተየ፣ ኣይበኸየ፣ ግና’ኸ እዚ ቆልዓ ኩሉ ይርድኦ። ተፍቕሮ፣ ፍቕሪ እትምግቦ ወላዲት ስለዘላቶ ግን ኣይሽገርን። በንጻሩ ዘይተፍቕሮ እንተደኣ ኾይና ግን፣ መጻኢኡ ኣዝዩ የፍርሃካ፣ ፍቕሪ ኣብዘይህልወሉ ፣ ልባዊ ርድኢት ስለዘየለ፣ ኩሉ ሳዕ ጉኑፍ በላዒ ይኸውን።

ዝኾነ ኾይኑ፣ ግቡእ ፍቕሪ ሓልዮት፣ ዘይረኸበ በላዒ ይኸውን፣ ምኽንይቱ ጎደሎ ንምምላእ ኪጥቀመሉ። ብ ኣንጻሩ ፍቅሪ ዘለዎ ብልዒ’ሞ እንታይ ኪዓብሰሉ’ዩ ክህንጠዮ።

ናይ መጀመርያ ተመክሮ መግብን ፍቕርን ካብ ጡብ ኣደ’ዩ ዝርከብ። ንደቕና ፣ፍቕሪ ንመግቦም፣ ከመይ ገይሮም ንኻልኦት ከም ዝልግስሉ ድማ ንምሃሮም።

እኹል ፍቕሪ ዘለዎ ሰብ…. ምዕሩይ ስለዝኾነ።

ነቲ ኣብ ውሽጥና ዝንውንወና’ ወኒ ኣብ ባይታ ንፈትኖ”

By Viviana Amanuel June 22, 2012

 

ሓደ እዋን ሓደ፣ ሰብኣይ ፣ ካብ መገሻ ናብ ቤቱ እናተመልሰ፣ ኣብ ሓንቲ ገረብ ኣጽለለ። ኣብቲ ጽላል ገረብ ድማ. ካብ ላዕሊ ዝነጠበ’ሞ ግዳ ዘይተሰብረ’ እንቛቕሖ ረኸበ። ናይ ምንታይ እንቛቕሖ ሙዃኑ’ዃ ብትኽኽል እንተዘየለለዮ፣ ናይ ኣዕዋፍ ሙዃኑ’ስ ኣይሰሓቶን። ድሕሪ ዕረፍቱ ድማ’ ነቲ ዝረኽበቦ እንቛቕሖ ተማሊኡ ናብ ቤቱ ኣተወ። ሻቡ፣ ምስተን ኣብቲ ቤት ዝነበራ እንቛቕሖ ናይ ደርሆ ሓውሹ’ ኣንጫጭሖ።

ዝኾነ ኾይኑ፣ እንታ ዝተረኽበት’ እንቛቕሖ’ ተንጫጭሓ ናብዛ ዓለም ተቐልቐለት። ከም ኹሎም ደርሁ ድማ ዓኾኸት። ድሕሪ ግዜ ግን፣ ነቶም መዋልድታ፣ ደርሁ(ጨቓዊት…..ኣነ’ስ ንፈሪ ንፈሪ ዝብል ወኒ ኣብ ውሽጠይ ኾይኑ ይንውንወኒ ግዳ፣…………..” ኢላ ዘረባኣ ከይዛዘመት ተቓርጽ’ ። ኣሕዋታ ድማ፣ ወትሩ ከምኡ ምባላ፣ ስለዘይተዋሕጠሎም፣ “ ከም ዋዛ ኣምሲሎም፣ ዘልልኪ ድማ ናብ ባይታኺ” ኢሎም የባጭዉላ ነበሩ።

ዝኾነ ኾይኑ፣ ኩሉ መዓልቱ ምስ ኣኸለ፣ እንድዩ ዝኽሰት፣ ድሕሪ እዚ ኣሰልቻዊ ወንኻ ዝደረኸኻ ካብ ምግባር ዘጎናድብ ሕብረተሰባ…ተፈልያ’ ኣብ ሓደ ጸድፊ ድሕሪ ምሕዃር፣ ንቑልቑል ደኣ ተነቑተት። ኮነ ድማ’ ኣብቲ ህዋ….እቲ ተዓጺፉ ዝነበረ፣ መንገብገባ ተዘርግሓ’ ኣብ ኣየር ድማ ከተንሳፍፍ ከኣለት።

ኩሉ ሰብ ኣብ ውሽጢ፣ ናይ ባዕሉ ዓለም ኣለዎ። ዓለሙ ኣብ ምግሃድ ግዳ ፈራሕ ይኸውን። እዚ ድማ ጽልዋ መሓዙት( ሕብረተሰብ) ሃይማኖት፣ ቁጠባዊ ትሕዞ ክጸልዎ ። ይኽእል እኳ እንተኾነ፣ ነቲ ድሒርኻ እተስተማቕሮ ጥዑም ህይወት፣ ሕጂ ኣብ መንጎ ተጻብኦ ተቐርቒርካ እትውስኖ ውሳነ’የ መስረቱ።

ምናልባት ሕብረተሰብ ፣ ነቲ ግበር ግበር ዝብል ወንና፣ ኣብ ምልላይ ክሕግዘና ይኽእል ይኸውን ። እንትምንታይ’ሲ ናይ መጀመርያ ቤት ምህሮና ( ስድራቤት) ማሕበረሰብና ክሻዕ ዝኾነ’ የግዳ ነቲ ኣብ ውሽጥና ኾይኑ’ ዝንውንወና’ ናይ ምግባር ወኒ ግዳ ከተባቡዕና ዘይሕሰብ’ዩ። ብ ኣንጻሩ’ኳ ደኣ ብእንተታት ተስፋ ከም እንቖርጽ ኪገብሩና ይኽእሉ። ኾይኑ ግን፣ ነቲ ኩሉ ተጻብኦ ፣ ምቁንጻብ ስዒርና እነስተማቕሮ ህይወት ዝያዳ ንምኹልዑ ፣ መጀመርያ ናህና ተበግሶ’ዩ ኣገዳሲ። ተበግሶ’ ነቲ ኣብ ውሽጥኻ ኾይኑ ዝንውንወካ’ ሓቐኛ ወንኻ’ ኣብ ባይታ ምፍታን። 

ርእሰ ምትእምማን ብኸመይ ነማዕብል?

By Viviana Amanuel April 30, 2012

 

ርእሰ ምትእምማን ኣብ ገዛእ ርእስና ኣብ ዘሎና ርጉጽነት ዘተኩር ኾይኑ፣ክንፍጽሞ ንዘሎና ነገር ብኸምቲ ዝወጠንናዮ ከም እንፍጽሞ ኣብ ርእስና ምሉእ እምነት ምሕዳር ማለት እዩ።

ብተወሳኺ፣ ርእሰ ምትእምማን ኣብ ገዛእ ርእስና ኣብ ዘሎና ኣጠማምታ ዝምርኮስ ኾይኑ፣ ምስ ኩነታት ዝቀያየይ ጠባይዩ። ንኣብነት፣ ኣብ ስፖርት ምሉእ ርእሰ ምትእምማን ዘለዎ ሰብ መደረ ኣብ ምቕራብ ይኹን ሓሳባት ኣብ ምግላጽ ርእሰ ምትእምማን ክጎድሎ ይኽእልዩ።እዚ ዝኾነሉ ምኽንያት ድማ፣ እቲ ሰብ ንገዛእ ርእሱ ክዛረብ ወይወን መድረ ከስምዕ ከም ዘይክእል ገይሩ ዘእምና። እዚ ካብ ገዛእ ርእሱ ኣሉታዊ ኣመለኻኽታ ዝነቐለ ከኣዩ።

ርእሰ ምትእምማን ዝጎደሎ ሰብ ሓያሎ ምልክታት ዘርኢ ዘረባ ክቆራረጾ፣ ክርህጽ፣ ክፈርሕወዘተ ይረአ። ጠንቕታት ጉድለት ርእሰ ምትእምማን ብዙሕ እንተኾነ፣ እቲ ቀንዲ ግን ናይ ዝሓለፈ ውድቐት ወይ ድኹም ውጽኢትዩ።

ዝኾነ ሰብ ዝጽዕር ኣብ መወዳእትኡ ዓወት ክዓትርዩ። ድሕሪ ዓወት ዝመጽእ ከኣ ሓጎስዩ።ስለዚ ፣ጻዕሪን ዓወትን ሓጎስን ዘይፈላለዩ መሳንይቲ ተግባራትዮም። ነዞም ስለስተ ተግባራትዚኣም ብግቡእ ከነሰላስሎም ምእንቲ ኣብ ገዛእ ርእስና ምሉእ ርእሰ ተኣማንነት ክህልወና ይግባእ። ርእሰ ምትእምማን ምሳና ዝውለድ ዘይኮነ፣ ምስ ግዜ፣ ተመክሮን ትምህርትን (ፍለጠትን) ዝድለብዩ። ርእሰ ምትእምማን ከነማዕብል ምበኣር:-

  • ብእወታ ንሕሰብ፣ እወታዊ ኣተሓሳስባ እወታዊ ውጽ ኢት ናይ ምምምጻእ ልዑል ተኽእሎ ዘለዎ። ስለዚ፣ ተሓሳስባና እወታዊ ኪኸውን ኣለዎ።
  • ሓቒ ንፍቶ፣ እንሓስቦ፣ እንዛረቦ፣ እንዓዮን እነተግብሮን ኩሉ ሓቅነት ዘለዎ ኪኸውን ኣለዎ። ምኽንያቱ፣ ካብ ሓቅነት ዝረሓቐ ነገራት ንፍጽም እንተሊና፣ ዘለዎ ተቐባልነት ከተኣማምንና ሰለዘይክእል ርእሰ ተኣማንነት ክጎድል ይድርኸና።
  • ኣቐዲምናንዝፈጸምናዮም ዕውታት ስርሓት ዘርዚርና ንጥቀሶም፣ (ንጽሓፎም) ማዕረ ክንደይ ዕውት ስራሕ ከም ዝፈጸምና ድማ ክምስክሩልናዮም።
  • ዘይተዓወትናሎም ስርሓትወን እናዘከርና፣ ንመጻኢ ከምኡ ዝበለ ስራሕ ምስ ዝገጥመና ብኸመይ ኣብ ዓወት ክነብጽሖ ከም ዘሎና በብሓደ ኣለሊና መፍትሒ ነናድየሎም።
  • ንዘለና ጽቡቕ ጠባይን ባርህርን ዘርዚርና ንጽሓፎ። ከመይ ዝበለ ጠባይ ከም ዘለና ድማ ከነስተብህል ክሕግዘና ስለዝኾነ፣ ኣብ ምምዕባሎም ክንሕይል ይግባእ።
  • ንዝጀመርናዮ ጽቡቕ ነገር ኣይነቛርጾ። ክንዓዮ ዝወጠንናዮ ስራሕ ድማ፣ ከይጀመርናዮ ተስፋ ክንቆርጽ ኣይግባእን።
  • ብዝከኣለና ጽቡቕ ክንገበር ንጽዓር፣ በቲ እንገብሮ ጽቡቕ ነገር ድማ ካልኦት ከም ዝተባብዑ ንግበር።
  • ዓቢ ይኹን ንእሽቶ-ጽቡቕ ነገር ንዝገበረልና ሰብ ካብ ምምስጋኑ ኣይቆጠብ። የቀንየለይ ምባል ንልመድ።
  • ንዝገጥመና ዘበለ ኩሉ ሰብ ከነሕጉሶ ወይ ከነዕግቦ ኣይንጽዓር።ምኽንያቱ፣ ደቒ ሰባ ኣብ ዝኾነ ነገር ነናቶም ዝተፈላለየ ርእይቶን ሓሳባትን ስለዘለዎም።
  • ንስድራና ነኽብር፣ ብዛዕባና እንታይ ይሕእስቡን ካባና እንታይ ይጽበዩን ብግቡእ ክንፈልጥ ንፈትን
  • ንዝውሃበና እወታዊ ኣሉታውን ርእይቶታት ብጽቡቕ ንቀበሎ። ኣቲ እወታዊ ከተባብዓና፣ እቲ ኣሉታዊ ድማ ክምህረናን ክእርመናን ስለዝኽእል።
  • ወትሩ ሕጉሳት ንኹን፣ ብነኣሽቱ ነገራት ክንጥነቕ የብልናን። ዕላላትና ስሓቕ ዝተሓወሶ ኪኸውን ተማራጺዩ።
  • መን ምዃንና ኣነጺርና ክንፈልጥ ይግባእ። ኣብ ማሕብራዊ ቁጠባዊ ..ወዘተ ዓውታት ዘለና ተራን ዓቕምን ኣነጺርና ክንፈልጥ ይግባእ። ብገዛእ ርእስና ትሑት ወይ ዝተጋነነ ስእሊ ምእንቲ ከይህልወና ድማ ክሕግዘናዩ።
  • ሓገዝ ንዝጽበዩ ሰባት ከም ዓቕምና ንሓግዝ።
  • ብዛዕባ ሓደስቲ ነገራት ክንፈልጥ ክንምሃር ልዑል ድልየት ይሃልወና። ንኽንፈልጥ ድማ ንጽዓር
  • ርእይቶ ካብ ምሃብ ኣይንሕፈር፣ ኣይንቆጠብ፣ ርእይቶ ሃናጺ ምዃኑ ኣይንዘንግዕ።
  • ኣብክፋል ሕብረተሰብ ተቀባልነት ዘይብሉ ልምድታት ከነጥሪ የብናን።
  • ኣመጋግባና ሩዕ ይኹን።
  • እኹል ዕረፍቲ ይሃልወና።
  • ንዝኾነ ክንፍጽሞ ዝሕእሰብና ነገር ኣቐዲምና ምሉእ ቅድመ ምድላው ንግበረሉ።

እዞም ዝተጠቕሱ ነጥብታት፣ ርእሰ ተኣማንነት ኣብ ምምዕባል ልዑል ተራ ኣለዎም። ክንዲ ዝኾነ ኣብ ዕለታዊ ንጥፈታትና ብተግባር ከነከናውኖም ይግባእ። ….ክልሰ ሓሳብ ብዘይ ግብሪ፣ ህይወት ስለዘይብሉ።

 

ንመን ትነብሩ?

By Vivana Amanuel February 19, 2012

 

ሓደ ሓረስታይ ፣ ካብ ግራቱ ንዝኣከቦ ምህርቲ ንምሕላው ብዕንጸይቲን ካርቶንን፣ ኻይላን ዝቖመ (ባንቡላ) ናይ ሓሶት ሰብ ኣቖመ። “ ምህርትኻ ንምሕላው ሰብ ኣየድልየካን እዩ።”

ብጻዕዳ ካርቶን ዝወቕበ ክልተ ኣእዳው ዘለዎ (ባንቡላ) ብለይቲ ንዝተዓዘቦ እንስሳ ንምፍራሕ እኹል’ዩ።

ኸሊል ጂብራን፣ “ ክሓተካ’ዶ? ንስኻ ናይ ሓሶት ሰብ( ባንቡላ ኢኻ ። እዚ ሓረስታይ ንዓኻ ምፍጣሩ እንታይ እዩ ትርጉሙ ንቑሕ ኣይኮንካን ብቀትሪ ንዝረኣየካ ድማ ባንቡላ ኢኻ። ኣብ ግዜ ዝናብ ፣ ኣብ ግዜ ጸሓይ፣ ኮታ ኣብ ዝወዓየን ዝዘሓለን ወቕቲ ኣብዚ ድሉው ኣሎኻ ስለምንታይ?” ኢሉ ሓተቶ።

እቲ ባንቡላ( ናይ ሓሶት ሰብ) “ ዕግበተይ ኣይፈለጥካዮን። ናተይ ዕግበት ንድኹማት ምፍራሕ እዩ። ዋጋ ናይዚ ኣብ ግዜ ጸሓይን ኣብ ግዜ ዝናብን፣ ኮታ ኣብዚ ምስቓየይ ንዕኦም ካብ ምፍራሕ ዝርከብ ዕግበት ንምርካብ እዩ። ብርግጽ ኣብ ውሽጠይ ዋላ ሓንቲ የበለይን ብዛዕብኡ ግን ዘገድሰኒ ኣይኮነን። ንዓይ ዝገድሰኒ’ እቶም ድኹማት ብምፍርሖም ዝርከብ ዕጋበት’ዩ ዘገድሰኒ” ኢሉ መለሸሉ።

ንስኻትኩም’ከ ከምዚ ባንቡላ ክትኾኑ ትደልዩ ‘ዶ - ውሽጥኹም ጥርሑ ክነሱ’ ንሰባት ከተፍርሑ ንሰባት ክተሕጉሱ፣ ንሰባት ክብሪ ክትህቡ ንሰባት ከተዋርዱ ከተሕንኹ ብሓፈሻ ምእንቲ ሰባት ክትነብሩ ትደልዩ’ዶ?

ንመን ኢኹም እትነብሩ?

ውሽጥናን ደጌናን ብማዕረ ክዓቢ ይግባእ። ደጌና ጥራይ ንበይኑ እንተደኣ ዓብዩ ዕግበት ክህብና ዝኽእል ኣይኮነን።

ኣብ ከባቢና ዝርከብ ኣግራብ’ሞ ንተዓዘቦም-ኣጉናዶም ኣቑጽልቶም ዓብዩ ብመንጽሩ ሰራውሮም እንተዘይዓብዩ ብንፋስ ዓነው ክብሉ ዘሎ ተኽእሎ ዓቢ እዩ።

ዝበዝሑ ሰባት ከምዚ ናይዚ ባንቡላ ዓይነት ኣካይዳን ርድኢትን ዘለዎም ፣ ብዛዕባኻ ዋላ ሓንቲ ዘይፈልጡ ክነሶም ከም ዝፈልጡኻ ኾይኖም ነቲ ንሳቶም ዝኣምንሉ ብዛዕባ ደጌካ ጥራይ ወግሐ ጸብሐ ከመጉስኻን “ ክነቕፉኻን ሒኽ ይብሉ። ምንባር ማለት ንዕኦም ኣብ ቅድሚ ካልኦት ወቂብካ ምር ኣይ ማለት’ዩ። ውሽጦም ከይዓገቡ ይጉዓዙ። ከምዚ ዓይነት ባህሪ ዘለዎ ቤተሰበይ ኣሎ። ሳላ ልሳኑ ከም ዝበለጸ ኾይኑ ዝስምዖ። ኩሉ ግዜ ኣብ እተልዕሎ ኣርእስቲ ድማ ከም ፈላጥ ምኽሪ ይልግስ። በቓ ንሱ እዩ ዕግበቱ። ሻቡ ብእኡ ሰጊድካ ካብ ኣመለኻኽታካ ናብኡ እንተደኣ ርዒምካ ጊላ ናቱ ኾይንካ ምንባር እዩ እቲ ዕጫ።

ንመን ኢኻ ትነበር?

ብዛዕባ ካልኦት ከይተገደስካ ንመን ትነብር ፈሊጥካ ንውሽጥኻ እንተደኣ ተኣዚዝካዮ ኣብ ምሉእ ዕምር ጉዕዞ ህይወትካ ዕግበት ዘለዎ ህይወት ትነብር። ሓቐኛ ዕጋበት’ ምንባር’ ኣብ ውሽጥካን ደጌካን ምብልጻግ ስለዝርኸብ።

Write a comment

Comments: 3
  • #1

    Fikre (Thursday, 13 September 2012 22:29)

    Hi Vivian,
    I really enjoyed your article on self confidence. What you advice makes sense to me. It made me to pause and ask myself "who really am I?". I am pondering over to answer the question.

    Keep doing the good work.

    BTW -I like your comande of Tigrigna language

  • #2

    kidnos (Thursday, 13 September 2012 22:29)

    hi vivviviana amanuel nay bhaki mehari xuhufat asfirki nsebat hiwetom bixubuk kimerhuwa bimihghazki keyemesghenkuki kihalif ayidelin you toughut to through easy way about life and for who ishould have to live keep giong god bless u

  • #3

    tedros (Friday, 12 October 2012 12:21)

    vavina naybhaki bsull aamro aleki kab tshufki bzuh temahire bzi agtami key amesgenkuki khalf aydeln eye keslyo