ንጽቡቐይ’ዩ

By Viviana Amanuel; July 1, 2012

 

ኣብ ሓደ ዓዲ ብሓባር እናሰርሑ ዝነብሩ መንእሰያት ይነብሩ ነበሩ። ናይ ሰብ ነገር መመላእታ የብሉን እንድዩ፣ ንሓደ ፣ እትን እዝን ዘይብል እዱብ ብጻዮም ፣ ሕማቕ ክሓስብሉን ከጓንይዎን ደኣ ጀመሩ። ኮነ ድማ’ ካብ ዕለታት’ ሓደ መዓልቲ’ ስራሕ ወፊሮም ድሕሪ ምውዓል’ ናይብታ ዝምስሑላ ህድሞ ቀዲሞሞ ድሕሪ ምእታው ‘ኣእጃሞም ድሕሪ ምልዓል’ እታ እጃሙ ነቲ ጨና ኪኾኖም ዘጥረይዎ ከልቢ ደኣ ሃብዎ።

ብትዕግስቱን ጠባይ እዱብ(ምስጉንን ዝኾነ ብጻዮም) ዋላ’ኳ ኣብቲ ወገን( ሓልፋይ) ዘይብሉ ዕዲ ምስሑ ንከልቢ ሂቦም ጾሙ እንተውዓልዎ። ኣይተቕፕዐን ሕማቕ ወን ኣይተዛረበን “ኦ ኣምላኸይ እዚ ወን ንጽቡቐይ’ዩ) ብምባል፣ ምስቲ ኣብ ግዳም ዝነብረ ከልቢ ተቀሪቡ ደኣ (መቅተሊ ሃሰኻ ገበረ) ኣብ ከምዚ ዘኣመሰለ ህሞት እንከሎ’ዩ ድማ፣ ወያ (ገበርቲ እከይ ብጾቱ ዝምስሑላ ዝነበሩ ህድሞ) ሃደሽ ደኣ በለት። ኩሎም እቶም ኣብኣ ዝነበሩ ድማ’ ብዘይ መላሲ ኣውያት ተሃሞኹ። በይኑ ድማ ተረፈ  ኣብ ህይወት፣ ካብ ሓደ ደረጃ ናብ ካልእ ደረጃ ክትሳገር ነቲ ኣብ መገዲ ዝገጥመካ ሓጎጽጎጽ ኣብ ጥቕምኻ ንምውዓል ብንቕሓት ተረዲእካ’ ኣሚንካን ንጽቡቐይ ምባል የድልየና።

ንጽቡቐይ’ዩ ምባል’ ንጽቡቕካ ስለዝገብር።

ከዋኽብቲ! ክትኾኑ ትደሊ’ዶ?

By Viviana Amanuel May 28, 2012

 

ሓደ ሰብ ኣብ ዓለም ንዕኡ ልክዕ ዝመስል ወይ ዝትክእ ዋላ ሓደ ሰብ ከም ዘየለ፣ ብዙሓት ዝሰማምዕሉ ነጥቢ እዩ። እዚ ምፍልላይ ብመሰረቱ ኩሉ ሰብ ፍሉይ ስራሕ ክሰርሕ ስለዘለዎ ኮይኑ ይስምዓኒ። ፍልልያትና ብመልክዕ ወይ ብሕብሪ ቆርበት ኣይኮነን። ሰባት ልዕሊ መልክዖም፣ ብስርሖም እዮም ዝፈላለዩ። ሓደ ፍላስፋ፣ ወዲ ሰብ እንታይ’ዩ? ኢሎም ምስ ሓተትዎ፣ “ ወዲ ሰብ እቲ ዝሰርሖ እዩ።” ክብል ሓጺር መልሲ ሂብዎም።

ብልክዕ፣ ንሰብ ሰብ ዘብሎ ስርሑ እዩ። ወይ ደቂ ሰባት ብምንታይ ይፈላለዩ? ኢልና እንተሓቲትና፣ ብስርሖም እዮም ኪኾኑ ዝኽእሉ። ኣነስታይን፣ ኣነስታይን ዝኾነ ወይ ብ ኣነስታይን ዝፍለጥ ዘሎ ብዝሰርሖ ስራሕ እዩ። እዚ እንተዘይኸውን ከም ካልኦት ኣነስታይናት ኾይኑ ምሓለፈ። ምናልባት ‘ወን ዓለም ብ ኣሽሓት ዝቑጸሩ” ኣነስታይን” ዝተጠመቑ፣ ወይ ብ ኣፍናጫኦም፣ ዓይኖም፣ ወይ ብሕብሪ ቆርበቶም ንኣነስታይን ዝመስሉ ሰባት ኣሕሊፋ ክትኸውን ትኽእል እያ። ልዕሊ እቲ ደጋዊ ፍልልያትን፣ ንዘርኢ ወዲ ሰብ ብዘበርከትናዩ ስራሕ ኣዚና ከም ንፈላለ ርዱእ እዩ።

ኣብዚ ዝልዓል ሕቶ፣ መሃዝነት ሓደ ሰብን ኣበርክትኡ ንዘርኢ ወዲ ሰብን ወይ ንሓደ ሕብረተሰብን ካብ ምንታይ’ዩ ዝብገስ? ዝብል ሕቶ እዩ። ኩሉ ሰብ’ከ ነዚ ዝብሃል ዘሎ ንወዲ ሰብ ዝጠቕም ዓበይቲ ቁምነገራት ክበጽሖ ወይ ክሰርሖ ይኽእል ድዩ? ዓቕሚ ወዲ ሰብ ፍልልይ ኣለዎ ኢልና እንተደኣ ኣሚና ከመይ ጌሮም ኩሎም ሰባት ዓበይቲ ነገራት ክሰርሑ ይኽእሉ?

ሓይሊ ሕልሚ ኣቃሊልካ ዝርአ ኣይኮነን። ሕልሚ ንሰባት ሰባት ዝገብሮም ነገር እዩ። ኣድጊ ወይ ፈረስ ሕልሞም ካብ ማይን ሳዕርን ዝሓልፍ ኣይኮነን። ሕልሚ ወዲ ሰብ ግን ንማይን መግብን ሓሊፉ፣ ጠፈር ሰናጢቑ ኣብ ህዋ ኣብ ምሉእ ኣድማስ’ዩ ዝርከብ። እዚ ሕልሚ እዚ ንደቂ ሰባት ምስ ተፈጥሮ እናተጠማመቱ ፣ መብዛሕትኡ እዋን ከኣ እናሰዓሩ፣ ን ኣከባቢኦም ናብ ጥቕሞም ከውዕሉ ኣኽሊልዎም ዘሎ ሓይሊ እዩ።

ኩሉ ሰብ ሕልሚ ኣለዎ። ገዚፍ ወይ ከብደት ናይ ሕልምታት ግን ይፈላለ እዩ። ናይ ገለ ሕልሚ ብኪሎታት ክምዘን ከሎ ናይ ገለ ከኣ ብግራማት ዝምዘን ክኸውን ይኽእል። ሕልሚ ናይ ሰባት፣ ብሓፈሻ ንዘርኢ ወዲ ሰብ ዝጠቕም ክኸውን ከሎ፣ ናይ ገለ ሰባት ከም ናይ ኣድጊ ወይ ፈረስ ብዝመሳሰል ካብ ምብላዕን ምስታይን ዝሓልፍ ኣይኮነን።

ሕልሚ ክብሃል ከሎ ግን ለይታዊ ሕልሚ ክኸውን ኣለዎ። ሲግመንድ ፍሩድ፣ ንሕልሚ ኣብ ክልተ እዩ መቒልዎ። ትሕቲ ውነኣውን ወነኣውን። ድሕሪ ሲግመንድ ፍሩድ ዝመጹ ተመራመርቲ ስነ ኣእምሮ ንሓረጋት ሲግመንድ ብምቕያር ንሕልሚ ኣብ ለታውን መዓልታውን ክኸፍሉዎ መሪጾም። ናይ ለይቲ ሕልሚ፣ እቲ ሓቐኛን ውሽጣዊ ድሌትን ናይ ሰብ እዩ። ኣብ ቀትሪ ትሓስቦ፣ ኩሉ መግለጺ ውሽጣዊ ስምዒታትካ ክኸውን ኣይክእልን እዩ። ምኽንያቱ ኣብ መዓልቲ ብዙሕ ሓሳባት ናብ ርእስና ክመጽእ ስለዝኽእል እዩ። መብዛሕታኡ ካብኡ ጎሓፍ ሓበሬታ ኾይኑ ንእግሪ መገዲና ዝተማላእናዮ ክኸውን ይኽእል እዩ። ‘ሮናልዲኖ፣ ተገምጢሉ ኩዕሶ ክቐልዕ ስለዝረኣና ከምኡ ክንኸውን ብቀትሪ ክንብህግ ንኽእል ኢና። ኣብ ለይቲ ብዛዕባ እታ ቀትሪ ዝረኣናያ ቅላዕ ሮናልዲኖ እንተዘይሓሊምና ወይ እንተዘይሓሲብና ግን ካልእ ካብ ኡ ዝዓቢ ዕላማ ኣለና ማለት እዩ። ሕጽር ብዝበለ ለይታዊ ሕልምታትና መብዛሕትኡ እዋን፣ ንውሽጣዊ ስምዒትና፣ ዕላማና፣ ድሌታትና ዝገልጹ ስለዝኾኑ፣ ከነስተብህለሎም ይግባኣና። ምኽንያቱ ንሳቶም ኣንፈት ዓለማዊ ጉዕዞና ዝሕብሩ (ብሶላ) ስለዝኾኑ።

ኣብዚ ክልዓል ዝኽእል ሕቶ፣ ምፍላጥ ሕልምታትና እንታይ ክጠቅመና ይኽእል ዝብል እዩ። ኩሉ ሰብ ነናቱ ዓለም ኣለዎ። ኩሉ ሰብ ነናቱ ዝምባለ ኣለዎ። ዝኾነ ሰብ ከኣ ኣብ ዝምባሌኡ ተኣምር ክሰርሕ ይኽእል። ዝምባለኻ ከየለለኻ እንተተበጊስካ ግን ከምቲ ኮምፓስ ዘይብላ መርከብ ኣብ ማእከል ባህሪ ማእዝንካ ክጠፍኣካ ይኽእል እዩ። ኣብ ከምዚ ኩነታት ክህልወና ዘክእሉ ዕድላት ክልተ እዮም። ካብቲ ዘለኻዮ ባህሪ ጎቲቶም ዘውጽ ኡኻ ሰባት እንተረኺብካ ከም ብሓድሽ ዳግመ ምውዳብ ጌርካ ዕላማኻ ኣነጺርካ ክትጉዓዝ ። እዚ እንተዘይኾይኑ ከኣ በቲ ኣብ ባሕሪ ዝለዓል ማዕበል ምስ መርከብካ ክትጥሕል።

ኣብ ዩንቨርስቲ ቀዳማይ ዓመት ወዲእካ ምሳኻ ዝኸይድ ዓውዲ ኣብ እትመርጸሉ ግዜ፣ ቤተሰብካ፣ ኣዕሩኽቱኻ ንናትካ ዝምባለን ዓቕምን ኣብ ግምት ከየእተዉ ኣብ ከምዚ ዓውዲ ክትኣቱ ኣሎካ” ክብሉ ይስምዑ እዮም። እዞም ሰባት ከም መለክዒ ዝውስድዎ ፣ መብዛሕቱኡ እዋን እዋናውን ናይ ስራሕ ዕድላትን ክፍሊትን እዮም ። ውጺኢት ናይዚ ክልተ ነገራት እዮም። ሓደ ካብ ትምህርቲ ምስጓግ፣ ካልኣይ ከኣ ምስ ዘይትፈትዎ ዓውዲ ተመሓዚካ ምንባር፣ ካብ ትምህርቲ ምስጓግ ፣ ብብዙሕ መለክዒታት ዝሓሸ ክኸውን ይኽእል እዩ። ምኽንያቱ፣ ካብቲ ዘይትፈትዎ ዓውዲ ወጺእካ ኣብ ከተድምዓሉ ትኽእል ካልእ ስራሕ ክተረክብ ዕድል ስለዘለካ። ምምራጽ ዓውዲ ምስ ምምራጽ መጻምድቲ ክወዳደር ዝክእል፣ ሃሲብካን ረጊእካን ክትውስኖ ዘለካ ጉዳይ እዩ።

ልክዕ’ዩ ኣብ ካልእ ዘይትፈዎ ዓውዲ ኣቲካ’ውን ናይ ምቕጻል ዕድል የጋጥም እዩ። እንተኾነ ዝወስደልካ ግዜን ጽዓትን ኣብ ግምት ኣእቲኻ፣ ኣድካምን ተመራጽን ዘይኮነን እዩ። ሓደ ሰብ ብፊዚክስ ናይ ፕሮፈስር መኦኣር ክረክብ ኣርብዓ ዓመት እንተወሲድሉ ካልእ ከኣ ዓሰርተ ዓመት ክወስደሉ ይኽእል። ኣብ ካልእ ዓውዲ ከኣ፣ ብ ኣንጻሩ ክኸውን ይኽእል። ስለዚ ሓደ ሰብ ኣብቲ ብቀሊሉ ከድምዓሉን ክዕወተሉን ዝኽእል ሞያ ፣ ዘለዎ ጽዓት ተጠቒሙ ኣብ መንጎ እቶም ከዋክብቲ ክኸውን ክፍትን ኣለዎ። ኩሉ ሰብ ጀነራል ክኸውን ኣይክእልን እዩ። ኩሉ ሰብ ደራፋይ ክኸውን ኣይክእልን እዩ። ዝኾነ ሰብ ግን ኣብ ናቱ ዓውዲ ወይ ሞያ ካብቶም ብሉጻት ከዋኽብቲ ናይ ምዃን ተኽእሎ ኣለዎ። ጻዕራም ክሳብ ዝኾነ።

ዕድላት ስራሕ ንመብዛሕትና ዘሻቕል ጉዳይ እዩ። ናይ ኣሜሪካ ፕረዚደንት ዝነበረ ጆን ኤፍ ኬነዲ ኣብ ሓደ ኣጋጣሚ “ ኣብ ላዕሊ እንተወጺእካ ናይ ግድን ቦታ ኣለካ” ክብል ሓደ ሰብ ካብቶም ብሉጻት ክኸውን እንተበቒዑ ቦታ ይኹን ካልእ ንዋታዊ ነገራት ከምዘይስእን ገሊጹ። ኣብ መብዛሕትና ዝረአ ጸገም ግን፣ ሓደ ፍሉይ ወይ ብቕዕ ስራሕ ከይሰራሕና ወይ ፍሉይ ሞያ ከይሓዝና ወነንቲ ብዙሕ ገንዘብ ወይ ወነንቲ ዓቢ ስም ክንኸው ስለንደሊ እዩ። ገንዘብን ስምን ብስራሕ ዝመጽእ እምበር፣ ስለዝተመነኻዮ ዝርከብ ማና ኣይኮነን። ዓበይቲ ሰባት ከኣ፣ ዓበይቲ ስራሕ ዝሰርሑ እዮም። ስለዚ ኣብዚ ወሳኒ፣ ዘለኻዮ ዓውዲ ዘይኾነ ፣ ኣብ ዓውድኻ ክሳብ ክንደይ ብሉጽ ስራሕ ትሰርሕ ዝብል እዩ።

ሓደ ሓኪም ናይ ምዃን ውሽጣዊ ድሌት ዘይብሉ ሰብ፣ ኣብ ስራሕ ዓለም ሕጉስ ክኸውን ኣይክእልን እዩ። ብስርሑ ሕጉስ ዘይኮነ ሰራሕተኛ ከኣ፣ ኣብቲ ዝህቦ ኣገልግሎት ውጺኢታዊ ክኸውን ኣይክእልን። ብዙሕ ግዜ ኣብ ሕክምና ዝርአ ( ብፍላይ ኣብ ሃገርና) ገንጨር ባህሪ ሰብ ሞያ ሕክምና እምበኣር ካብ ሞያኻ ዘይምፍታው ዝመጽእ ክኸውን ይኽእል እዩ። ሞያኡ ዝፈቱ ሰብ ግን፣ ንኹሎም ዝቕልቀሉ ዘይንቡር ተርእዮታት ጠንቆም እንታይ ምዃኑ ንምፍላጥ፣ ብሓርኮትኮትን ህንጥዩነትን ከታተሎም እዩ ዝደሊ። ኣብ ወጻኢ ንሓደ ሕሙም መጥባሕቲ ክገብርሉ ሓካይም ዝቀዳደሙ እንተኾይኖም፣ ኣብዚ ዓዲ ከኒና ክትህቦ ውፋይ እንተዘይኾይንካ ፣ ኣብቲ ዓውዲ ተገዳስነት ከምዘይብልካ እዩ ዘርኢ።

ገንዘብ ብመሰረቱ ውጽኢት ስራሕ እዩ። ጉሂኻ ትሰርሖ ስራሕ ንዓሚል ስለዘተሕጉሰሉ እኹል ገንዘብ ክትረኽበሉ ወን ከቢድ እዩ። ብዓቢኡ’ወን ነብስኻ ኣብ ምዕባይ ኣብ ትገብሮ ናይ ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርቲ ናይ ምቕጻል ትስፋው ኣይኮነን።

ዝምባላኡ ዝፈልጥ ሰብ፣ ዕውት ክኸውን ግድን ድዩ? ዝብል ሕቶ ክለዓል ይኽእል እዩ። ፍልጠት ንባዕሉ ዕላማ ኾይኑ ኣይፈልጥን። ኣብ ርእሲ ዝተኸዘነ ፍልጠት ናብ ተግባር ክልወጥ ኣለዎ። ተግባር ፣ ልዕሊ ዝኾነ ነገር ወሳኒ እዩ። ኣብ ባይታ ከነተግብሮ እንተዘይ ክኢልና ካብቶም መደባት ዘይብሎም ዋላ ሓንቲ ፍልልይ የብልናን።

ነዚ ንምግባር ፣ዕውታት ሰባት ቀልጢፎም ስጉምቲ የስዱ። ዘይዕውታት ሰባት ኸኣ ፣ ፍልጠቶም ተሰኪሞም ከይሰርሑ ናብ መቓብር የምርሑ። ናይ ስራህ ዕድመና እንተበዝሐ ክልተ ዕስራ ወይ ክልተ ሳላሳ እየን። ኣብዘን ግዜ እዚአን ምስ ግዜ እናተጓየና ዝምባለና ወይ ሕልምና ስለዘላለና ዕውታት ናይ ምዃን ድሌትና ክቕህም ይኽእል እዩ።

ዕላማና ብዙሕ ጻዕሪ ክሓተና ይኽእል እዩ። ዕውታት ሰባት ንዕላማኦም ክሳብ ህይወት ዝኸፍልሉ እዮም። ህይወት ንዕላማና መሳርሒ እምበር፣ ንባዕላ ከም ሓንቲ ዕላማ ክንወስዳ የብልናን። እታ ተአራማሪት ስነ ቀመምን ፊዚክስን ፣ ዝነበረት ድሕሪ ሞታ ተሸላሚት ሽልማት ኖበል ክትከውን ዝበቕዐት “ሚሪ ኩሪ” ዘሕለፈቶ ቁጠባዊ ጸገም ምዝካር እኹል እዩ። ንሳ ትምሃረሉ ኣብ ዝነበረት ግዜ ብሕልፊ ጥምየትን ሃልክን ኣብቲ ቆራሪ ዝኾነ ንእሽተይ ገዝኣ ወዲቃ ተደጋጋሚ ናብ ሕክምና ተጸይራ ከም ዝተውስደት ታሪኽ የዘንቱ።

እንግሊዛዊ ጸሓፊ ዝኾነ ‘ጆርጅ ኣርወል ‘ ብወገኑ ነታ ኣብ ድሮ ሞቱ ዝሓፋ”1984” ዘርእስታ መጽሓፉ ታይፕ ( እናጸሓፋ) ከም ዝዓረፈ ይፍለጥ። ንሱ ብሓኪሙ ብምኽንያት እታ ተሳቕዮ ዝነበረት ሕማም ዓባይ ሰዓል፣ ኣብ መዓልቲ ሓደ ሰዓት ጥራይ ክሰርህ ከም ዘለዎ እኳ ኣንተተነግሮ ፣ ኣብ መዓልቲ ልዕሊ 18 ሰዓታት እናሰሐ ነታ ህብብቲ መጽሓፉ እናጸሃፈ እንከሎ ብክቱር ድኻምን ሕማምን ወዲቑ ናብ ሕክምና ምስ ተወስድ ኣብ ሕክምና ከም ዝዓረፈ ይፍለጥ።

እዞም ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሱ ሰባት ከም ኣብነት ክኾኑና ዘምጻእናዮም እምበር ፣ ዳርጋ ኩሎም ዕውታት ፍሉጣት ሰባት ንሞያኦም ወይ ንዕላማኦም ከቢድ ዋጋ ዝኸፈሉ እዮም።

ብዙሓት ሰባት እብ ሓደ እዋን ብዙሓት ስራሕ ክሰርሑ ይፍትኑ እዮም። እዚ ንዋታዊ ጸገማት ክፍትሕ ዝኽእል እኳ እንተኾነ፣ ኣብ ሓደ ፍሉይ ዓውዲ፣ ቅያ ንኽትሰርሕ ግን ይዕንቅጸካ እዩ። ምኽንያቱ ንሰርሖ ስራህ፣ ብዓቢኡ ውጽኢት ነጥፍኣሉ ርሃጽን፣ ነወፍየሉ ግዜን ስለዝኾነ፣ ኣብ ሓደ እዋን ብዙሕ ስራሕ ክንሰርሕ ምፍታን ምስቶም ክዋክብቲ ክጽንብረና ኣይክእልን እዩ።

 

ኣብ መብዛሕትና ዝርአ ዝዓበየ ጸገም ግን ሓደ ንጹር መተል ወይ ራኢ ዘይምህላው እዩ። ንፉዕ ተጻዋታይ ኩዕሶ እግሪ እንተሪኢና፣ ከምኡ ክንከውን ንደሊ ። ድሕሪ ቁሩብ እዋን፣ ሓደ ኦኣለም ዘዛረብ ድራፋይ እንተመጺኡ ድማ፣ ድራፋይ ክንኸውን ንደሊ። ንፉዕ ጸሓፊ እንተኣመጺኡ’ወን ከም ኡ ።

ኦርወል፣ ኣነስታይን፣ ማርክስ፣ ኒወተን ..ወዘተ ዕውታት ክኾኑ ዝኽኣሉ፣ ንህይወቶም ንዕላማኦም ስለዝወፈይዋን ሃደ ንጹር መትከል ወር ራኢ ስለዝነበሮምን እዮም።

ን ኣብነት ኣልበርት ኣነስታይን፣ “ዕላማ ወዲ ሰብ ኣጎስን ጽቡቕን፣ ምብላዕን ምስታይን ገይረ ሓሲበዮ ኣይፈልን እየ።ከምኡ እንተኾይኑ ደኣ ካብ ሓሰማታት ብምንታይ እየ ክፍለ ?” ክብል ገሊጹ ነይሩ።