ኣካ‘ዚ ባህልና! ምኽንሻብ

By Viviana Amanuel 14 March 2012

 

መቑሽሽ ምኽንሻብ

ኣብ ብሄረ ናራ ዘይተኸንሸበት ጓል ኣነስተይቲ “ ኣይትሃጥርን’ያ፣ ካልእ ድማ ዘዋሪት ኸኣ ትኸውን “ ይብሉ። ብሄረ ብሌን ዘይተኸንሸበ ወዲ፣ “ፍረ ዘርኡ ስለዝደክም፣ ኣብ ግዜ ጾታዊ ርክብ ዘርኢ ናብ እንቛቕሆ ጓል ኣነስተይቲ ክበጽሕ ኣይክእልን” ይብሉ።

ኣብ ብሄረ ኩናማ፣ ዘይምኽንሻብ ‘ሓያል ባህላዊ ጸቕጢ ኣለዎ። “ዘይተኸንሸበ ወዲ ምስ ዓበየ ተነጽሎን ጸርፍን የጋጥሞ ምስ መሳትኡ ንበረኻ ኣይወፍርን፣ ኣብ ባይቶ ኣይሳተፍን ከም ጅግና ኣይቑጸርን፣ ምስ ሞተ ብኽብሪ ኣይቕበርን። ብተወሳኺ ፣ ጾታዊ ስምዒቱ ይጎድል “ ኢሎም ይኣምኑ። ንዘይተኸንሸበት ጓል ኣነስተይቲ ድማ፣” ጸርያ ኣይትጸርን እያ። “ ይብሉ።

“ንዘይተከንሽበት ጓል ኣነስተይቲ ዘጥነሰ ኣርባዕተ ግዜ ብጸላም ጻሕሊ እንተዘይተመሪቑ ፣ ኣብ ግዜ ኩናት ጥይቱ ናብ ሰበይቱ ትዓልብ፣ ሰይጣን ይቐትሎ…ወዘይተ” ዝብል እምነት ኣለዎም። ክንዲ ዝኾነ..ዘይምኽንሻብ ኣብ ብሄረ ኩናማ..ከቢድ ሳዕቤን ኣለዎ።

ኣብ ብሄረ ትግርኛ’ወን ንዘይተኸንሸበ ወዲ ፣” ብመንገዲ ጾታዊ ርክብ ንጥዕና መጻምድቱ ይጎድእ። ዘይምኽንሻብ “ ጠንቒ ናይ ዘይምርድዳእን ፍትሕን ኪኸውን ይኽእል “ እዩ ኢሎም ይኣምኑ።

ምስ’ዚ ተኣሳሲሩ ዝኸይድ፣

ኣብ ብሄረ ትግርነን ብሌንን ቆልዓ ኣሰር ኣቦኡ ክሕዝ ኣብ ግዜ ክሽበት ( ኩናት ወይ ሴፍ) ኣብ ኢዱ የትሕዝዎ። ቑስሉ ከይረኽስ ድማ፣ ኣብ ብሄረ ትግረ፣ “ ፍሓም፣ ፋንድያ፣ ሽንቲ ኣባጊዕ፣ ዱማ፣ ቆጽሊ ጽሓት፣ ስኖ፣ ኣብ ቁስሉ ይንስንስሉ።” ብተመሳሳሊ ኣብ ብሄረ ብሌን ድማ” ፋንድያ ይዕጠን፣ ላኻይ ምስ ጨው ተሓዊሱ ይልኸ፣ ብሽኮርን ጸባን ይሕጸብ። ዓኾር ማንቲለ ፣ ተደቑሱ ኣብ ቁስሉ ይንስነስ።

ኣብ ብሄረ ናራ ድማ፣ ዝተደቑሰ ፍረ ዱማ፣ ሊፍ፣ ድቑስ ሽኮር ኣብ ቁስሉ ይንስነስ።

ኣብ ብሄረ ሕዳርብ’ወን ዝተፈላለዩ ኣቑጽልትን ሽኮርን ይጥቐሙ።

ኣብ ትግርኛ ኸኣ፣ “ቁንቐኖኝ፣ ጫዓን ሽንፋእን፣ ጡሽ ምባእን ይጥቐሙ። ንግሆ ንግሆ ድማ ቁስሊ ብገረድን ብጨውን ይሕጸብ።

ኣብ’ዚ ሎሚ እዋን ግን፣ ኣብ ገለ ከባቢታት እንተዘይኾይኑ፣ ሳላ ፣ ጎስጓስ ምኒስትሪ ጥዕናን ምስፍሕፋሕ ኣብያተ ትምህርትን፣ ጎዳእነት .ምኽንሻብ ተገንዚቦም፣ እናተረፍዎ ይመጹ ኣለዉ።


ሕጽኖት ኣብ ብሄረ ናራ

By Viviana Amanuel 30 January 2012

 

ሕጽኖት ኣብ ብሄረ ናራ (መሪዩት)፣ መርዓዊ- (ሶሎቢ) መርዓት’ወን (ከምኡ ሶሎቢ) መርዓውቲ ከኣ (ሶሎባ) ይብሃሉነይሮም። ሎሚ ግን፣ ኣብ መብዛሕትኡ ከባቢታት ናይቲ ብሄር መርዓዊ (መራቢ) መርዓት ከኣ (ሶሎቢ) ተባሂሎም ይጽውዑ ኣለው።

ሕጽኖት ኣብ ብሄረ ናራ ኣብ እንዳ ወዲ ዝዳሎ ኮይኑ፣ ክሳብ ኣርባዕተ ወርሒ ይጸንሕ። መርዓዊ ድሕሪ መርዓኡ ብዙሕ ከይጸንሐ ናብ ዋኒኑ ይወፍር። መርዓት ከኣ ምስ መሓዙታ እናተዛናግዐት ንመጻኢ ዘገልግላ ዝተፈላለየ ብላኻ ዝስርሑ ስፈታት ተዳሉ።

መርዓውቲ ብሄረ ናራ፣ ብፍላይ ኣብ ግዜ ቁርሲ (ኮብሪ) ብብልቱግ ዝተዳለው ቅጫ-ብጠስሚ ፣ ስምስም ወይ ከኣ ብዘይቲ ዝተፈትፈተ፣ ከምኡ’ወን (ሸርበ) ብብልቱግ ዝተዳለወ ይቕረበሎም። እቲ ካልእ ናይ መግቢ ክፍለ ግዜ ግን ከም ኣመጋግባ ናይቲ ብሄር።

ክዳውንቲ መርዓዊ፣ ጀለብያ፣ ሰደርያ (ጅለ) ነዊሕ ሻሽ፣ ሴፍን በትርን።

ክዳውንቲ መርዓት፣ ልወየት፣ ከለፊት (ኣደሬ) ፣ “ጉርባብ” ከም ጎና ዝዕጠቕ “ ኣሬቤሳ” ካብ ቆርበት ናይ ላም ዝተዳለወ ሳእኒ፣ ኣብ ክልቲኡ ኢዳ ሓሓደ ብላኻ ዝተሰርሐ በናጅር፣ ኣብ ክልቲኡ ምናታ ከኣ ብዕንቑ ዝተዳለወ ስልማት ትኣስር።

ድሕሪ ሸውዓተ መዓልታኢ ናይ ሕጽኖት፣ እቶም ኣጓብዝ ናይቲ ዓዲ ፣ ኣግማል እናጋለቡ ንሩባ ይወርዱ። ክዳውንቲ ናይቶም ኣብ መርዓ ዝቐነዩ ኣጋይሽን ናይ ደቒ ዓድን ሓጺቦም ከኣ ናብ ቤት መርዓውቲ ይምለሱ። እተን ኣዋልድ ከኣ፣ ከበሮ እናሃረማ የፋንወኦምን ይቕበልኦምን። ብድሕሪ’ዚ መሮኣውን መሮኣትን ይራኸቡ።

ሓማት (ሃንታ) ሓሙ (ከተ) ንዕልቲ (ስስመታ) ዘማ (ኣተይ) ሓሙት ከኣ (ኣተይ) ይብሃሉ።