Viviana Amanuel ዘይምሰጡ ዝምስጣ

ግዜ ብገንዘብ ዘይሽመት ኣብ ህይወት ደቂ ሰባት ዓቢ ግደ ዘለዎ ባህርያዊ ጸጋ እዩ። ብኸመይ ነመሓድሮን ንጥቀመሉን ነስተውዕል እንተኾይና ከኣ ኣብ ናይ ውልቕና ይኹን ምስ ሰባት ኣብ እንገበሮ ስርሓት ዕውታት ኾይና ክንወጽእ ይሕግዘና። ግዜና ብግቡእ ምስ ዘይንጥቀመሉ ብዋጋ ዘይትመን ክሳራ የስዕበልና። ምኽንያቱ ግዜ ሓንሳብ ምስ ሓለፈ ክንመልሶ ኣይንኽእልን ኢና። ብዙሕ ሰብ ኣወዳድባ ግዚኡ ምስ ዝሕተት ኪምልስ ይጽገም’ዩ። በዚ ከኣ ኣብ ምሕደራ ግዜ ዘለና ኣፍልጦ ድሩት ምዃኑ ንርዳእ። ንግዜኻ ብግቡእ ምምሕዳር ማለት፣ ነቲ ክትሰርሖ ወይ ክትበጽሖ እትደሊ ስራሕ ኣዕጋቢ ብዝኾነ ውጽኢት ምትግባርን ነቲ ዝውሃበካ ዕዮ ኣብ ውሱን ናይ ግዜ ገደብ ክትዓሞ ምኽ ኣልን’ እዩ።

 

   ጽቡቕ ናይ ምሕደራ ክእለት ክነጥሪ ዝሕግዙና ኣገባባት ብዝምልከት ብዶክተር “ ረስፐከት) ካብ ዝተጻሕፈ ሓበሬት ክንገልጽ።

 

“ኣብ ግዜና ነየኖት ነገራት ከነቐድም ኣለና? ዘለና ግዜ ንኸመይ ንጥቀመሉ? ብኸመይ‘ከ ንውድቦ? ዝብሉ መሰረታዊያን ሕቶታት ክንምልስ ወይ ክንርዳእ ንጽገም እንተኾይና፣ እቲ ምኽንያት ሓደ ካብኦም ወይ ንብምሉኦም ኣይተረዳእናዮምን ኣለና ማለት እዩ።” ትብል ዶክተር ረስፐክት። ግዜኻ ብኸመይ ትሕልዎ ዝብል ሕቶ ኣገዳሲ እዩ። ምኽንያቱ ኣብ ሓደ መዓልቲ 24 ሰዓታት’ዩ ዘለና፣ ኣብዘን ሰዓታት ብእንገበሮ ስራሕ ኢና ድማ ንምዘን። ገለ ኣብ ዓቢ ቁምነገር የሕልፍን፣ ገለ ድማ ብዘይ ስራሕ ብከንቱ የባኽነን። ግዜ ብኸመይ ይጥቀመሉ? ኣብ ቁምነገር‘ዶ ኣብ ኣሽካዕላል…? ዝብሉ ሕቶታት ንነብስኻ ምሕታት ኣገዳሲ ‘ዩ። እዞም ዝጠቐስናዮም ነጥብታት ገለ ካብቶም ግዜኻ ንዘይምሕላው ዝደፋፍኡና እዮም። ግዜ ንነፍሲ ወከፍ ዝተዓደለ ህያብ’ኳ እንተኾነ ብግቡእ ወይ’ወን ብኸንቱ ከነሕልፎ ንኽእል። እዚ ከኣ ኣብ ናትና ምርጫ ዝምርኮስ’ዩ።

       ዶክተር ረስፐከት ብዛዕባ ምብኻን ግዜ ክትገልጽ ከላ፣ “ ኣብቲ ፈለማ ኮምፒዩተር ዘምጻእኽሉ እዋን ግዜይ ካርታ ወይ ኮምፒዩተር ገይም ብምጽዋት የሕልፎ ነይረ። እዚ ወታ’ዚ ሸለል ኢልካ ዝርአ ኣይነበረን። ምኽንያቱ ልምዲ ኣሕዲረ ንግዜኻ ብኽንቱ ዘጥፍእ’ዩ። ከም ውጽኢቱ ከኣ እዚ ጽወታ’ዚ ከም ወልፊ ኾይኑኒ ነይሩ ። ብፍላይ ሶሊታሪ ዝተባህለ ጽወታ ካብ ንግሆ ክሳብ ሰዓት ክልተ ድሕሪ ቐትሪ ይጻወት ነይረ። እንተኾነ ድሕሪ ገለ እዋን’ዚ ክስቆረኒ ደኣ ጀመረ። ንሱ ድማ ግዜይ ብኽንቱ ይሕልፎ ከም ዘለኹ ተገንዘብኩ ። ኣብ ናይ ግዜይ ኣወዳድባ ከኣ ክሓስበሉ ከም ዘለኒ ምስ ነበሰይ ክማጎት ጀመርኩ፣ እቲ ሓደ ኣማራጺ ከኣ ብፍጹም እዚ ጽወታ’ዚ ክገድፎ ከም ዘለኒ’ዩ ። ስለዝኾነ ነዚ ባህርያት’ዚ ብ ኣጋ እንተዘይነቕሓሉ ነይረ ፣ ግዜይ ጥራይ ዘይኾነ ንህይወት ምንባረይ’ወን ከንቱ ምኾነ ነይሩ።” ትብል።

ዶክተር ረሰፐክት ግዜና ብኽንቱ ካብ ምጥፋእ ዚሕግዙ ሰለስተ ኣገደስቲ ሜላታት ትጠቕስ። መጀመርያ ክዐውተና ዝኽእሉ፣ እቲ እንገበሮ ስራሕ ካብቲ ዘለናዮ ንቕድሚት ( ናብ ዝለዓለ) ደረጃ ክንበጽሕ ምትላምን ምብጋስን’ዩ።

ቅድሚ ኣገባብ ወይ ሜላ ምሕደራ ግዜ ምርኣይና፣ ገለ ሓፈሻዊ ኣብ ኣእምሮና እንሓስቦ ምስ ክውንነት ብምንጽጻር ምስ እንጠቕስ።

እቲ ግዳማዊ ኣጋጣሚታት እዩ ንኹሉ ናይ ህይወት ምስርሕ ዝቆጻጸሮ። እቲ ሓቒ ግን፣ ኣብ ዝተፈላለየ ነገራት ንስኻ ንህይወትካ ክትቆጻጸራ ትኽእል ኢኻ። ቅድሚ ኣብ ዝኾነ ምርጫ ምእታውካ ነየናይ ክትቆጻጸሮ ከተስተውዕለሉን ኣለካ።

   ናይ ኩሎም ሰባት ድሌታት ከማልኣሎም ኣለኒ። ናይ ኩሎም ሰባት ድሌታትን ትጽቢታትን ሰባት ከማል ኣሎም ኣለኒ ክንብል የብልናን። ምኽንያቱ እቲ ናትኻ ድሌታትን ጠለባትን ምስ ናይ ካል ኦት ከይሰማማዕ ይክእል እዩ። ምናልባት እቶም ሰባት ኣብ ግዜ ምክባር ድኹም ኣረኣእያ ክህልዎም ይኽእል። ነቲ ንስኻ ቀዳምነታት እትህቦ ንዖኦም ቀዳምነታት ከይከውን ይኽእል እዩ። ኣብቲ ንስኻ ነቲ ናቶም ድሌታት ከተማል ኣሉ ዝደለኻ እዋን፣ ነቲ ናትካ ዝኸውን ግዜ ኣይትረኽብን። ስለዚ ብመጀመርያ ኣብቲ ናትካ ድሌት ወይ ጠለብ ንጹር ከኣ ኣብ ግምት ተእትዎ ።

 

ጉድለት ከርከበኒ ወይ ከህልወኒ የበሉን ኢልና ክንጭነቕ የብልናን። ምኽንያቱ ኩሉ ሰብ ነናቱ ጉድለት ኣለዎ። ነዚ ዘይንርዳእ ወይ ዘይነስተውዕል እንተኾይና ፍጹምነት ክንበጽሕ ዘይከኣል እዩ። ናብዚ ፍጹመነት ክንበጽሕ ክንብል ብዙሕ ግዜ ስለ እነጥፍእ፣ እቲ ክንገብሮ ዝነበረና ከይገበርና ግዜ ይሓልፈና።

   ቀዳማይ፣ ኣታዊኻ ንኸዐሪ ምጽዓር፣ ንሰባት ምሕጋስ ምስ ብዙሓት ሰባት ሓሳብ ንሓሳብ ምልውዋጥ ፣ ኣብዛ ሰዓት’ዚኣ ነቲ እንደልዮ ዓይነት ስራሕ ኣይንሰርሕን ንህሉ ፣ እንተኾነ ግን ኣብቲ ዘለናዮ ስራሕ ነቲ ዝውሃበና ዕዮ ብግቡእ ክንዓዩ ኣለና። ምኽንያቱ በዚ ሕጂ እንረኽቦ ኣታዊ ክሳብ ብናትና ድሌት እንሰርሖ ስራሕ ንረኽብ ብዙሕ ጻዕሪ እናገብርና፣ ካብ ምብኻን ግዜና ንድሕን። ብዘይካ’ዚ ግዜ ገንዘብ’ወን ‘ዩ እናተባህለ ይግለጽ’ዩ። ምኽንያቱ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ኣነባኽና ካልኢት ብእኡ መጠን’ወን ገንዘብ ንኽሰር ምህላውና ምግንዛብ የድሊ።

   ካልኣይ ግዜና ምስ ብዙሕ እንገደሰሎም ሰባት ማለት ደቕና፣ ኣሕዋትና ፣ ቤተሰብና …..ወዘተ ከንሕልፎ ኢና ንደሊ ። እንተኾነ ግን ካብ ዝድለ ንላዕሊ ምስኦም ግዜና ኣብ እነሕልፈሉ ግዜና ከባኹኑልና ስለዝኽእሉ ክንጥንቐቕ ኣለና። ምናልባት ብፍጹም ክንርሕቖም ኣይንኽእልን ንኸውን ግን እቲ እንህቦም ግዜ ከነስተውዕለሉ ይግባእ።

ሳልሳይ እንዛነየሉ ግዜ’ወን መደብ ከነውጸኣሉ ኣለና። ኣብዚ ብውልቕና ወይ ወን ምስ ካልኦት ሰባት ኾይና ከነሕልፎ ንኽእል። ኣብዚ ግን ውሱን ግዜ ኪህልወና ይግባእ።

ዝኾነ ክንሰርሖ ዝደለና ስራሕ ግዜ ከየጥፋእና ክንጅምሮ’ምበር ንጽባሕ ድሕሪ ጽባሕ እናበልና ከነወንዝፎ ኣይግባእና። ነታ መዓልቲ ዝመደብናዮ ስራሕ ብዝተኻእለ መጠን ኣብ ግዚኡ ክንዛዝሞ ተመራጺ’ዩ። ብኻልእ መገዲ ውዳበ ግዜና ኣብቲ የዕሪና እነስተውዕለሉ ወይ እነድህበሉ ነገራት ስለ ዝበዝሕ፣ ንዕኡ ከኣ እቲ ዝበዝሐ ግዜ ንህቦ። ሓደ ከነስተውዕሎ ዝግበኣና ዝኾነ ከነተግብሮ እንደሊ ዕማም ኣወዳድባ ግዜና ዝጸልዎ ምዃኑ እዩ።

ዶክተር ረስፐክት ብደረጃታት ፈልያቶ ከም ዘላ ግዜኽ ኣብ ኣገዳሲ ስራሕን ምስ ኣገደስቲ ሰባትን ምሕላፍን ከምኡ’ወን እትዛነየሉ ግዜ ምፍላይን ወዘተ ዝብሉ ኣለው። እዚኦም ግን ካብቶም ቀዳምነታት እንህቦም ከይኮኑ ይኽእሉ እዮም። እንተኾነ ኩሉ ነገር ሚዛናዊ ክኸውን ኣለዎ። እንተደኣ ካብ መጠን ንላዕሊ ግዜና ኣብ ስራሕ ጥራይ ነሕልፎ ኾይና ክስልችወና ይኽእል። እንተኾነ ግዜና ብሚዛናዊ ኣጠማምታ ሓሊና ጽቡቕ ናይ ምሕደራ ጥበብ ከነጥሪ ጻዕርታት ከነካይድ ኣለና።

ግዜና ብግቡእ ከነመሓድር እንተኽኢልና፣ ኣብ ህይወትና ዕውት ዕዮ ንፍጽም ከም ዘለና ምግንዛብ ኣገዳሲ’ዩ። ኣብዚ ግን እቲ ክንገበሮ ዝደለና ከይንዕወተሉ ንኽእል እሞ ንደናገርን ንበሳጮን እንተኾነ እቲ ዝተጠቐምናሉ ተኽኒክ ምሕደራ ግዜ ደጊምና ክንርእዮን ክንመምዮን ኣለና። ምኽንያቱ ካብ ናይ ካል ኦት ሰባት የዐዊትዎም እዩ ኢልና ዝገመትናዮን ዚቐዳሕናዮን ክኸውን ስለእንኽእል። እቲ ክንብጽሖ እንደሊ ካብ ናይ ካልኦት ክፍለ ከኣ ግድን ይኸውን። ስለዚ ናይ ነብስና ውሑል ናይ ምሕደራ ግዜ እንተሃለወና ይምረጽ።

   እቲ ዝበለጸ ምሕደራ ግዜ እቲ ባዕልና እነማዕብሎ ምስ መዓልታዊ ንጥፈታትና ከም ዝሰማማዕ ጌርና እነውጽ ኦ ሜላ ወይ ኣገባብ እዩ። እዞም ዝስዕቡ ሓፈሻዊ ኣገባባት ኣብ ቅኑዕ ኣወዳድባ ግዜ ክሕግዙና ይኽእሉ።

 

   ቀዳማይ :-

ኣብ እንገበሮ ስራሕ ትኹረት ምስራሕ። ኣበየናይ ግዜ ኢና ተበሪሁና ንሰርሓሉ ወይ ነድምዓሉ ግዜ ከነለሊ ኣለና። ኣብዚ ገለ ነጥብታት ብዛዕባ ኣብቲ ናይ ስራሕ ግዜ ድማ ብሙሉእ ድሌት እናሰራሕና ከለና ከነማልኦም ዘለና፣ ኣብ ስራሕ ዘድልዩና ነገራት ብምድላው ኩሉ’ቲ ንስራሕ ዝዕድም ክንገብሮ ምፍታን። ኣብዚ ንነብስና ኣበየናይ ናይ ኣእምሮ ኩነት ጸቡቕ ክንሰርሕ ከም እንኽእል ምስትውዓል። ንኣብነት፣ ገለ ሰባት ኣብ ጽምዋ ወይ ህድእ ዝበለ፣ ካልኦት ሙዚቓ ኣብ ዘለዎ ፣ ገለ ከኣ መሳርሒታት ፉሕ ኢሉ ከሎ ፣ በንጻሩ ግን እቶም ካልኦት ኣብ ጽሩይ ጣውላ ኾይኖም ክሰርሑ ባህ ዝብሎም ኪህልው ከለው፣፣ ካል ኦት ድማ ኣብ ብንመጽንዒ ተባሂሉ ዝተሓዝአ ቦታ፣ ካልኦት’ወን ዋላ ኣብ ክሽነ ኾይኖም ክሰርሑ ደስ ዝብሎም ኣለው። ስለዚ ኣበየናይ ቦታ ኾይንና ኢና ስራሕና ብጽቡቕ መንፈስ ከነስልጥ ንኽእል ከነስተውዕለሉ ይግባእ።

ግዜና ከም ብዋርድያ ዝሕሎ ቤት ካብ ብዙሕ ነገራት ክንከላኸለሉ ምፍታን ኣብዚ ግዜና ክንከላኸል ስለዘለና ንብዙሕ ኣገደስቲ ዘይኾኑ ነገራት ኣይፋል ከነብል ኢና። ንኣብነት፣ ንገለ ኣብ መንጎ ስራሕ ዘቛርጸካ ዘይእዋናዊ ሕቶታት ኣብ ዘይኸውን ቦታን ካልእ ዘየድል ንጥፈታትን ምኽያድ ካብቲ ብጽፉፍ ክንሰርሖ ዝግበኣና ዕንቅፋታት ስራሕ ዝበልናዮም በዞም ዝስዕቡ ነጥብታት ክንንክዮም ንኽእል። ኣብዚ ግዜ’ዚኣ ማዕጾና ዓጹ። ክንከፍቶ እንተኾይንና ድማ ንስራሕ ዘገድሱና መሪጽና ከነእቱ ኣለና። ተሌፎን ንዓጹ ወይ እንተተኻኢሉ ንተሌፎና ብመልእኽቲ ከምእተዕጾ ንገበር። ኣብታ ዘላትና ናይ ዕረፍቲ ግዜ ንዝመጹና ጉዳያት ምምላስ ። ፍሉይ ዝኾነ ቦታ -ብፍላይ ኣዕሩኽትና ክረኽቡና ኣብ ዘይክእሉ ክንረክብ ምፍታን ተመራጺ’ዩ። ምኽንያቱ ንዖኦም እናረኣና ዓቲብና ክንሰርሕ ክጽግመና ስለዝኽእል ። እዚ ማለት ግን ምስ መቕርብና ወይ ፈተውትና ዝነበረና ርክብ ነቛርጽ ማለት ዘይኮነ ንኹሉ እንዘናግዓሉን እንሰራሉን ግዜ ፈላሊና ምጥማቱ ኣገዳሲ ብምዃኑ’ዩ።

 

   ካልኣይ:-

ቀዳምነታት ክውሃብ ዘለዎ ኣየናይ ዕማም ምዃኑ ምስትውዓል። ስለዚ ነቶም ክንገብሮም ዝወጠናዮም መደባት፣ ብኸመይ ከም እነተግብሮም ውጥን ምውጻእ። ኣብዚ መጀመርያ ብወርሒ፣ ሰሙን፣ መዓልቲ......እናመቓቐልና ናይ ግዜ ገደብ ክንፈሊ ኣለና። ንኣብነት ናይ ሓደ ሰሙን ዝኸውን መደባት ስራሕ ክንምድብ ከለና፣ ዓርቢ ፈተና ስለዘለኒ ምድላው ክገብር እየ፣ ምስ መሓዛይ ተባኢሰ ስለዝነበርኩ ክንዕረቕ ግዜ ፈተና ኣለና፣ ስፖርት ክሰርሕ እየ። እዚ ማለት ኣብ መዓልቲ ፈፍርቂ ሰዓት መደብ ንገብር። ረቡዕ ዕዳጋ ክንገበር፣ ከም ኡ’ወን ገለ ገለ ሓጸርቲ ፊልምታት ክንዕዘብ...ወዘተ እናበልና ሰሙናዊ መደባት ነውጽእ። ኣብ ማሕበራዊ ህይወትና ኣብ ትምህርታዊ መስርሕን መደብ ኣውጺእና ኣለና። ስለዚ ነዞም ዘውጻእናዮም መደባት ብግቡእ ኣብተግባር ኣውዒልናዮም ዶ ኣየውዓልናዮምን ክንመምዮ ኣለና።

 

ስቴቨን ኮቨል ዝተባህለ ምሁር ኣብ 1989 ኣብ ዘውጸኦ ጽሑፍ፣ ቀዳምነታት ብኽልተ ኣንፈቱ በቲ ኣገዳስነቱን ህጹጽነቱን ( እዋናውነቱን) ክርአ ኣለዎ። ይብል። ንፈተና ከነጽንዕ ካብ ንዕዳጋ ክወርድ ህጹጽነት ክህልዎ ይኽእል። ማለት ናብ ዕዳጋ ድሕሪ ምጽናዕና ወይ ፈተና ምስ ተፈተና ክንከይድ ስለንኽእል። ብኻል ኣይወን ኣብቶም ኣገደስትን እዋናውያንን ተባሂሎም ዘለው ኣየኖት እዮም። ህጹጻት ኣየኖት ዘይህጹጻት ኣየኖት እዮም ክንፈላልዮም ክንኽእል ኣለና። እንተኽዕነ ኣየኖት እዮም ኣገደስቲ ኣየኖት ዘይ ኣገደስቲ ክንፈላልዮም ክንጽገም ንኽእል ኢና።


   ሳልሳይ:-

ካብቶም ቀዳምነታት ዝሃብናዮም ሕልፍ ኢልና መደብ ከነውጽእ ምፍታን። ብፍላይ ከኣ ነቶም እዋናውያን ኣገደስትን ዝበልናዮም፣ ነቲ ክንበጽሖ ወይ ክንውድኦ እንሓስቦ ስራሕ ከነሰውዕለሉ ኣለና።እዚ ግን ነታ መዓልቲ ክንጽብጽብ ዘይኮነ ብዝተኻእለ ቅድሚኡ ክንውድእ ምፍታን። ኣብዚ እቶም ኣብ መዓልታዊ ማሕበራዊ ህይወትና እናካይዶም ንጥፈታት ክንንጽጎም የብልናን። ምኽንያቱ ነቲ ሚዛናዊ ኣነባብራ ናይ ህይወት ከመዛብሎ ስለዝኽእል። ማሕበራዊ ህይወትና ከም ናይ ድቃስ ግዜና፣ ንምገበሉ ግዜ ወዘተ ግቡእ ሰዓቶም ሓሊና ከነተግብሮም ኣለና።
ሓደ ሓደ ግዜ ዘይሓሰብናዮ ከጓንፈና ከም ዝኽእል ኣብ ግምት ከነእቱ ተመራጺዩ። እንተኾነ ነቲ ዝነበረና ናይ ግዜ መደብ ብምትዕርራይ ቅልጡፍ ፍታሕ ከነናኢ ኣለና። ኣብነት፣ እናሰራሕና ኮምፕዩተር ክትበላሾ ትኽእል፣ ኮምፕዩተር ተባለሽያ ኢልና ግን ካብ ስራሕ ከነቛርጽ የብልናን። ብዝተኻእለ መጠን ስራሕና ክንቕጽል ብዝቐልጠፈ እዋን ከም እትዕረ ክንገበር ኣለና።

 

ራብዓይን መወዳእታን:-

ካብ ክንገበሮ እንኽእል ንላዕሊ መደብ ዘይምውጻእ። ምኽንያቱ ኣብቲ ግዜ ኢና እንጭነቐሉ ንነብስና ስለ እንወቕስ ኣብ ዝገደደ ጭንቀት ኣቱ። ከም ውጽ ኢቱ ድማ ካብቲ ክንሰርሖ ዝግበኣና ዝተሓተ ውጽ ኢት ንሰርሕ። ስለዚ እነካይዶም ንጥፈታት ብመደብ ምስርዕ ሓደ ካብቶም ዕውታት ክንኸውን ዝሕግዙ ሜላታት ኮይኑ ኣብ ገለ እዋን ግን ሰባት ከይብሉኒ ብዝብል ጉጉይ ስምዒት ክንዓሞ ዝወሰናዮ ጉዳይ ኣወንዚፍና ናብቲ ናይ ካል ኦት ጉዳይ ንጽመድ። በዚ ድማ ክንውድኦ ዝነበረና ስራሕ ከይተዓመመ ይተርፍ፣ ክንዓሞ ዝወሰንና ስርሓት ኣብ ክንዲ ልዙብ ቃል ከም ዘይኸውን ምንጋር ኣብ ዘይተደልየ ክሳራ ክንወድቕ ንግደድ።
ብሓፈሻዊ ዝበዝሐ ግዜ ክብሪ ዘለዎ ብልጫታት ዝረኽብ ሰብ እቲ ጽቡቕ ናይ ግዜ ምሕደራኡ ዝጥቀም ሰብ እዩ። ስለዚ ኣብ ምሕደራ ግዜ ዘለና ኣረኣእያ ዕቱብ ምስ ዝኸውን ኣብ እንገበሮ ስራሕ ከኣ ዕውታት ከም እንኸውን ተረዲእና ወርቓዊ ግዜና ብግቡእ ክንጥቀመሉ ይግባእ።

 

ምንጪ ዊኪ ፒድያ


Write a comment

Comments: 1
  • #1

    yared (Wednesday, 01 May 2013 18:18)

    nice artic