Musa Aron

By Solomon Amanuel on Saturday, 10 September 2011 at 08:46

ቀሺ መምህር ሙሳ ኣሮን 5 ሓምለ 1930 ኣብ ኣስመራ ካብ ኣቦኦም ኣቶ ኣሮን ሙሳን ኣዲኦም ወ/ሮ ማርታ ኣሮንን ተወሊዶም። ኣብ ገዛ ኸኒሻ ኣስመራ ምስ ወለዶምን ምንኣሶም ሓዎም ኣቶ እያሱ ኣሮንን ዓብዮም።

ካብ ሽዱሽተ ዓመቶም ብሓርበኛ መምህር ወልደኣብ ወልደማርያም (ብኣጸዋውዓ ቐሺ መምህር ሙሳ ኣሮን ‘ኣያ ወልደኣብ’) ኣብ ወንጌላዊት ቤት ትምህርቲ ገዛ ኸንሻ (ናይ ሎሚ ቤት ትምህርቲ ይስሃቅ ተወልደመድህን) ፊደል ቆጺሮምን ብትምህርቲ ተኾስኩሶምን፣ እዛ ቤት ትምህርቲዚኣ ዳሕራይ ቀሺ መምህር ሙሳ መምህርን ርእሰ መምህርን ኮይኖም ዘገልገሉላ ቤት ትምህርቲ እያ።

ኣብ ቤተ ክርስትያንን ስድራ ቤቶምን ብትምህርቲ ወንጌል እናተሃንጹ ዝዓበዩ ቐሺ መምህር ሙሳ ኣሮን፣ ክሳዕ ምዝዛም ማእከላይ ደረጃ ትምህርቶም ኣብ ወንጌላዊት ቤት ትምህርቲ ገዛ ኸኒሻ ተማሂሮም። ቀጺሎም ብምሸታዊ ትምህርቲ ኣብ ናይ ኣስመራ English Language Institute ንገለ ዓመታት ተማሂሮም። ብናይ ርሕቀት (ምጽሕሓፍ) ትምህርቲ ኸኣ ካብ ናይ ሎንዶን በተል ኮለጅ ናይ ካልኣይ ደረጃ ትምህርቶም ወዲኦም። ኣብ ናይ ምምሃር ሞያ ምስ ኣተዉውን ኣብ ዕስራን ሓሙሽተን ዓመቶም ብሓልዮት ሉተራን ዎርልድ ፈደረሽን ኣብ ኣመሪካ ናይ ማህደረ ትምህርቲ (ስኮላርሽፕ) ዕድል ተዋሂቦም ንኽልተ ዓመታት ኣብ ኮሌጅ ተማሂሮም።

ቀሺ መምህር ሙሳ ኣሮን ኣብ ዘመን ምምሕዳር እንግሊዝ ኣብ ዓሰርተው ሸሞንተ ዓመቶም መምህር ኪኾኑ ተመሪጾም። ኵሉ ዅሉ ኣብ ሞያ ምምህርና ንኣስታት 45 (ኣርብዓን ሓሙሽተን) ዓመታት ጸኒሖም። ባዕሎም ብዘካየድዎ መጽናዕቲ ኣብ ናይ ምምህርና ዘመኖም ንኣስታት 10,000 (ዓሰርተ ሽሕ) ተመሃሮ ባዕሎም ምሂሮምዎም ወይ እዞም ተመሃሮ ኣብቲ ንሶም ዝመሃሩሉን ዘመሓደሩዎን ቤት ትምህርቲ ተማሂሮም። ቀሺ መምህር ሙሳ፣ ካብ ኵሉ ናይ ስራሕ ኣገልግሎቶም ናይ ምምህርና ዕዮኦም ልዕሊ ዅሉ ኸም ዜሐጕሶም ይዛረቡ ነይሮም።

ብ1953 ምስ በዓልቲ ቤቶም ወ/ሮ ርግቡ ቐሺ ዮሴፍ ሕመድ ተመርዕዮም። ትሽዓተ ቖልዑ ድማ ወሊዶምን ኣምሂሮምን። ቀሺ መምህር ሙሳ ኣሮን ሓደ እዋን ከም ዝመስከርዎ፣ “ኣነ ገለ ኸጥሪ ኣይብልን እየ ነይረ። እቲ ኣነ ኽበጽሖ ዝሓልሞ ዝነበርኩ ደረጃ ትምህርቲ ደቀይ እንተ ዚበጽሑዎ ዚብል ሕልሚ እዩ ነይሩኒ” ኢሎም ነይሮም።

ቀሺ መምህር ሙሳ ኣሮን እቲ ቕድሚ ዅሉ ዚፈትውዎ ዝነበሩ ዓይነት ዕዮ ምምህርና እዩ ዝነበረ። ግናኸ ማዕረ ማዕሪኡ ኻልእ ዕዮውን ነይርዎም። ንሱ ኸኣ ብቐንዱ መጻሕፍቲ ምጽሓፍ እዩ ነይሩ። ንሶም ኣብ ሓደ እዋን ከም ዝበልዎ፣ “ምጽሓፍ ምስ ምንባብ ዝተተሓሓዘ እዩ። ተንብብ እንተ ኾንካ ኽትጽሕፍ ትኽእል። እንተ ዘይኮይኑ፣ ምጽሓፍ ባዕሉ ኻብ ላዕሊ ዚወድቀካ ነገር ኣይኮነን።”

ልዕሊ 20 (ዕስራ) መጻሕፍቲ ብትግርኛን ብትግረን ዝጸሓፉን ዝተርጎሙን ቀሺ መምህር ሙሳ ኣሮን፣ መጻሕፍቲ ምጽሓፍ ከመይ ከም ዝጀመሩ ሓደ ግዜ ኣዘንትዮም ነይሮም። እቲ እዋን ኣብቲ ሽዱሽተ ቛንቋታት ዚምህር ዝነበረ ወንጌላዊት ቤት ትምህርቲ ገዛ ኸንሻ፣ መባእታ ደረጃ ትምህርቶም ዚዛዝሙሉ ግዜ እዩ ነይሩ፣ ናይ ሰዋስው ትግርኛን ቋንቋ ፈረንሳይን መምህሮም ዝነበሩ ቐሺ ኣሌሳንድሮ ትሮን ዝተባህሉ ኢጣልያዊ ኻህን ወንጌላዊት ቤተ ክርስትያን፣ ናይ ተማሃራይ ሙሳ ኣሮን ናይ ምንባብ ልምዲ ተዓዚቦም፣ “ንስኻ በብሰሙን ሓደ መጽሓፍ ኣንቢብካ ትውድእ ስለ ዘሎኻ፣ ብቛንቋ ትግርኛ ኽትትርጕም ወይ ክትጽሕፍ ትኽእል ኢኻ” በልዎም።

ቀሺ መምህር ሙሳ ኣሮን ኣብ 20 (ዕስራ) ዓመቶም ነታ ናይ ዳንኤል ደፎ “ሮቢንሶን ክሩሶ” ደጋጊሞም ምስ ነበብዋ ድማ ናብ ቋንቋ ትግርኛ ገልቢጦማ። ነታ መጽሓፍ ብልቓሕ ምስ ኣሕተምዋ፣ ኣብ ኣብያተ ትምህርትን ዕዳጋን ሰፊሕ ተቐባልነት ረኺባ። ብተደጋጋሚውን ንማሕተም በቒዓ።

ካልኣይቲ መጽሓፎም ኣብ 25 (ዕስራን ሓሙሽተን) ዓመቶም ዝጸሓፍዋ ናይ ባዕሎም ድርሰት ዝኾነት “ወርቅሃ” እትብል ልብወለድ እያ። እዛ ልብወለድዚኣ ነቲ ኣብቲ ግዜቲ ኣብ ከተማ ኣስመራ ገኒኑ ዝነበረ ምንዝርና እትምልከት እያ ነይራ። ምስ ተሓትመት ድማ ካብ ኣርባዕተ ሽሕ ቅዳሓታ፣ ኣብ ቀዳመይቲ ሰሙን ጥራይ ሓደ ሽሕ ቅዳሓት ተሸይጦም።

መጻሕፍቶም ኣብ ምርምርን ተባዕ መጽናዕትን ዝተመርኮሱ ኸም ዝነበሩ ኣረጋጊጾም ኣሎዉ። መጻሕፍቶም ንረብሓ ዘይኮነስ፣ ብርቱዕ ውሽጣዊ ድሌቶም ንምርዋይ ዝገበርዎም ኣበርክቶ ኸም ዝኾኑዉን የረድኡ

ቀሺ መምህር ሙሳ ኣሮን ኣብ ዘመን ህይወቶም ካብ ዝፈጸምዎም ብሉጻት ስነ-ጽሑፋዊ ዕዮታት፣ እቲ ዝዓበየ ምትርጓም መጽሓፍ ቅዱስ ትግረ እዩ። ቀሺ መምህር ሙሳ ኣሮን ኣብ ገዛ ኸኒኻ፣ ኣስመራ እኳ እንተ ዓበዩ፣ እቲ ናይ ቋንቋ ትግረ ኽእለቶም ካብቲ ወለዶም ንኽልቲኦም ደቆም ዝሓገጉሎም ስድራ ቤታዊ መምርሒ ዝተላዕለ እዩ ነይሩ። እቲ ናይ ገዝኦም መምርሒ፣ “ካብ ድርኩኺት ቤት ንውሽጢ ቛንቋ ትግረ ጥራይ ምዝራብ፣ ካብ ድርኩኺት ቤት ንደገ ኸኣ ቋንቋ ትግርኛ ጥራይ ምዝራብ” ዚብል ጽኑዕ ትእዛዝ እዩ ነይሩ። እዚ ኣተዓባብያ እዚ፣ ቀሺ መምህር ሙሳ ኣሮን ንቛንቋታት ትግረን ትግርኛን ብማዕረ ብጽፈት ኪመልኩ ኣኽኢልዎም። ብዘይካዞም ክልተ ቛንቋታት ቀሺ መምህር ሙሳ ኣሮን ካልኦት ዓሰርተ ቛንቋታት ማለት ግእዝ፤ ኣምሓርኛ፤ እንግሊዝ፤ ጣልያንኛ፤ ፈረንሳይኛ፤ ዓረብኛ፤ ሽወደንኛ፤ ኪስዋሂሊ፤ እብራይስጢን ጽርእን ይመልኩ ወይ ይዛረቡ ነይሮም። እቲ ናይ ቋንቋ ትግረ ዓሚቝ ክጭበጥ ዝኽእል ዕላማ ናይ

ፍልጠቶም ዳሕራይ ኣብ ምእራምን ምትርጓምን መጽሓፍ ቅዱስ ትግረ ኣገልግሎቶም ኬበርክቱ ኣኽኢልዎም።

መጽሓፍ ቅዱስ ትግረ እቲ ናይ መጀመርያ ናይ ሓድሽ ኪዳን ሕታሙ ብቐሺ ዳዊት ኣማኑኤልን ቀሺ ተወልደመድህን ገብረመድህንን ተተርጕሙ ብ1902 ኣብ ከተማ ኣስመራ ተሓቲሙ። እቲ ኻልኣይ ሕታሙ ኸኣ ብሽወደናዊ ቐሺ ካርል ሮደን እናተመርሐ ብመምህር ጢሞቴዎስ ፋይድ፤ መምህር ኣልኣዛር ህዳድ፤ መምህር ይስሃቅ ሓምድ፤ መምህር ሳሙኤል ዕትማንን ቀሺ ዮሴፍ ሕመድን ተዳልዩ ብ1931 ኣብ ኣስመራ ተሓቲሙ።

ድሕሪቲ ናይ 1925 ናይ ዶክተር ሪቻርድ ሱንድስትሮም፤ ቀሺ ዮሃንስ ኤሚልዮስን መምህር ዑቕባዝጊ መንዳልን ናይ መዝሙር ዳዊትን ትንቢት ኢሳይያስን ትርጕም፣ እቶም ዝተረፉ መጻሕፍቲ ብሉይ ኪዳን ብቐሺ ካርል ሮደን ኣብ ሽወደን ናብ ቋንቋ ትግረ ተተርጕሞም።

ድሕሪ ኣስታት ሓምሳ ዓመታት ድማ ምሉእ መጽሓፍ ቅዱስ ትግረ ንምድላው ቀሺ መምህር ሙሳ ኣሮን ምስ በዓልቲ ቤቶም ወ/ሮ ርግቡ ዮሴፍን ምስ ቀሺ ኣክሰል በርግሉንድን ካብ 1978 ጀሚሮም ንልዕሊ ዓሰርተ ዓመታት ኣብ ናይሮቢ (ኬንያ)ን ዳላስ (ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ)ን ጽዒሮም። ብ1988 ድማ ምሉእ መጽሓፍ ቅዱስ ትግረ ተሓቲሙ ንህዝቢ ተዘርጊሑ።

ቀሺ መምህር ሙሳ ኣሮን ብ1997 ናይ ክህነት ማዕርግ ተዋሂቦም ቀሺ ኾይኖም። ኣብ ወጻኢ ሃገርን ኣብ ውሽጢ ኤርትራን ኣብ ወንጌላዊት ሉተራዊት ቤተ ክርስትያን ብኽህነት ኣገልጊሎም። ኣብ ዘመን ህይወቶም ኣብ ቤተክርስትያን ከም ኣሰናዳኢ መልእኽቲ ሰላም ንልዕሊ 15 (ዓሰርተው ሓሙሽተ) ዓመታት፣ ከም ዋና ጸሓፍን ኣመሓዳርን ቤተ ክርስትያን፣ ከም ዘማሪ፣ ኣባል ማሕበር መጽሓፍ ቅዱስ። ከምኡውን ኣብ መፋርቕ ሰብዓታት ኣብ ገጠራት ኤርትራ ኣብ ምጥፋእ መሃይምነት ከም መራሕ ዕዮ ብትግሃት ሰሪሖም።

ከምቲ ሓደ ፍላስፋ፣ “ናብ መቓብር ጥራይካ ኺድ፣ ማለት ነቲ ኣብ ውሽጥኻ ዘሎ ኽትገብሮ ዚግብኣካ ነገር ጓሕጕሕካ ምስ ፈጸምካዮ ናብ መቓብርካ ውረድ” ዝበሎ፣ ቀሺ መምህር ሙሳ ኣሮን ንዅሉ እቲ ኣብዛ ዓለም ኪገብርዎን ኪጽሕፍዎን ዝነበሮም ነገር ፈጺሞም ብምኽንያት ሕማም ኣብ መበል 81 (ሰማንያን ሓደን) ዓመቶም ብ8 መስከረም 2011 ዓሪፎም። ስነ-ስርዓት ቀብሮም ሎሚ 9 መስከረም 2011 ኣብ መካነ መቓብር ጸጸራት ይፍጸም ኣሎ፣

“ጻድቕ ይመውት እሞ ዚሓስቦ የልቦን፣ እቶም ፈራህቲ እግዚኣብሄር ከኣ ይምንጠሉ እሞ፣ እቲ ጻድቕ ካብ እከይ ከም እተኣርነበ ዜስተንትኖ የልቦን። ናብ ሰላም ይኣቱ፣ እቶም ብቕንዕና እተመላለሱ ኣብ መደቀሲኦም ይዓርፉ” ትንቢት ኢሳይያስ 57፣ 1 - 2