ኣተኣላልያ ዘይእሩም ውላድ

ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ ዓንቐጽ ስድራ ቤት ብ ዮሴፍ ሃይለማርያም

Wednesday 05, December 2012, by Yohannes Zewde

ቈልዓ ምዕባይ እቲ ዝሓየለ ማሕበራዊ ግዴታ ምዃኑ ዘይስሓትዩ። ምኽንያቱ፡ ሓደ ቈልዓ ብግቡእ ዓብዩ ኣብቲ ዝብጻሕ ክበጽሕ እንተድኣ ኮይኑ፡ ንመንፈሱ፡ ኣእምሮኡን ንኣካሉን ዘድልዮ ነገር ረኺቡ ክዓቢ ስለዘለዎ። ሓንቲ ካብዚአን ምስ እትጎድል ግን ነታ ዘዕብየቶ ስድራ ጥራይ ዘይኮነ ንመላእ ሕብረተሰብ ዝዓበየ ጸገምዩ። ስለዚ፡ ኣተዓባብያ ቈልዓ ብቐሊል ክጥመት ኣይግባእን። ካብታ ዝተወልደላ ክሳብ ክንዲ ሰብ ዝኣኽለላ ግዜ ልዑል ኣድህቦን ክንክን ወለዱን ሕብረተሰቡን ክፍልዮ የብሉን። ንሎሚ ብዛዕባ ኣተኣላልያ ኣሉታዊ ጠባይ ዘለዎም ቈልዑ ኢና ክንርኢ።

ኣሉታዊ ጠባይ ዘለዎም ቈልዑ ዘዕብዩ ወለዲ፡ ንውላዶም በታ ቅንዕቲ መገዲ ኮስኲሶም ንኸዕብይዎ ሓያል ጻዕሪ ከምዘካይዱ ርዱእዩ። ዘይእሩም ጠባያት ደቆም ንምቕያር ዘካይድዎ ጻዕሪ ዕዉት ክኸውን ግን ካብ ክኢላታት ምኽሪን ሓገዝን ክረኽቡ ኣለዎም። መጠኑ ዝሓለፈ ኣሉታዊ ጠባይ (ዘይእሩም ባህሪ) ዘለዎም ቈልዑ ኩሉ ግዜ ኣብ ሕማቕ ኩነተ ህላወ (ሙድ) ከምዘለዉዮም ዝምሰሉ። መዓልታዊ ብዘርእይዎ ዘይቅየር መረረን ምንጽርጻርን ድማ ንወለዶም ሰኸምዮም ዝኾኑ። ስለዚ፡ ከምዚ ዓይነት ባህሪ ዝውንን ቈልዓ ዘለዎ ወላዲ ቀልጢፉ ምስ ውላዱ ክቑጣዕን ኣብ ኣሉታዊ ተግባር ክኣትዉን ግድነትዩ። ነዚ ኣሉታዊ ባህሪያት ውላዱ ንምቁጽጻር ግን፡ ንዕኡን ንውላዱን ከኺዶም ዝኽእል ስትራተጂ ወይ ሜላ ከምጽእ ኣለዎ። ከምዚ ምግባር ድማ፡ ውላዱ ነታ መዓልታዊ ዝረኽባ ንእሽቶ ሓጎስ ከድንቓን ብምስጋና ክቕበላን ይሕግዞ። እዞም ዝስዕቡ ኣርባዕተ ነጥብታት ምስ ኣሉታዊ ጠባይ ዘለዎ ቈልዓ ሓቢርካ ንኽትከይድ ዝሕግዙ ዝበለጹ ሜላታትዮም፤

1. ንገለ ሕማቕ ኩነተ- ኣእምሮ ሸለል ምባል

ኣብ ገለ ግዜ ውላድካ ዓቕልኻ ዘጸንቅቕን ፈጺምካ ዘይትቕበሎን ኣሉታዊ ኩነት-ኣእምሮ (Bad Mood) ከንጸባርቐልካ ይኽእልዩ። ኣብ ከምዚ ኣጋጣሚ፡ ክትቁጣዕን ዘይተደልየ ስጉምቲ ክትወስድን የብልካን፣ ህድእ ኢልካን ነቲ ኣሉታዊ ኩነተ- ኣእምሮኡ ከይተጻረርካን ጸገሙ ክትፈትሓሉ ዘለካ። እዚ እንተድኣ ገይርካ ድማ ናብቲ ሱር ናይቲ ጸገም ወይ ኣሉታዊ ባህሪያት ውላድካ እንታይ ምዃኑ ክትርዳእ ከኽእለካዩ። ንውላድካ ተዓገሶን ኣይትጻረሮን ክበሃል ከሎ ግን፡ ውላድካ ኣብ ሕማቕ ኩነት-ኣእምሮ እንከሎ ዕሽሽ በሎ ማለት ኣይኮነን። ነቲ ኩነተ-ኣእምሮ ኢኻ ዕሽሽ ትብሎ። እዚ ማለት ኣብ ልዕሊ ውላድካ ናይ ምቕባል መንፈስ ወይ ናይ ዘይምንጻግ መልእኽቲ ከተርኢ ኣለካ ማለትዩ። እዚኣቶም ከኣ ምስ ውላድካ ጥቡቕ ዝምድና ከምዝህልወካ ክገብሩኻዮም። በዚ ድማ ነቲ እወታዊ ምዕባለኡ ንኽትጸልዎ ዕድል ትረክብ።

2. ንጉሉሕ ድሌታት ውላድ ምልላይ

ውላድካ እንታይ ዝደሊ ዘሎ ፈሊኻ ምልላይ ብዛዕባ ኣገባባት ኣሉታዊ ኩነተ-ህላወ ውላድካ ቀልጢፍካ ክትመሃር ክሕግዘካዩ። ዝበዝሕ እዋን፡ ዘይእሩም ባህሪያት ዘለዎ ቈልዓ ኣብ ግዜ ወጋሕታ ወይ ድሕሪ ትምህርቲ በጺሑ ምምላሱ ኣሉታዊ ባህሪኡ ዝበኣሰ ዝኸውን። ኣብ ሓድሽ ኩነታት ኣሉታዊ ተግባር ናይ ምምንጫው ባህሪውን ኣለዎ። ከምኡውን ኣብ ቤት ትምህርቲን ኣብ ናይ መጻወቲ ቦታን ዝህልዎ ማሕበራዊ ምውሳእ ግዱድን ባእሲ ዝበዝሖንዩ። ወትሩ ኣድህቦ ወላዲኡ ምስ ደለየ ድማዩ። ድሌታቱ ንምርካብ ከኣ ምኒን የብዝሕ። ድሌታት ኣካላዊ ጥዕናኡ፣ ሓጎሱን ሃብቱን ብግቡእ እንተድኣ ኣማሊእካሉ፣ ኣቃውማን ቀጻልነት መዓልታዊ ህይወቱ ከምኡውን፣ ማሕበራዊ ምዕባሌታቱ እንተተኸታቲልካዮ፣ ካባኻ እወታዊ ኣድህቦ እንተረኺቡ፡ ውላድካ ንኣሉታዊ ኩነተ-ኣእምሮኡ ዘህድኣሉ ክእለት ከጥሪዩ።

3. ንኣሉታውነት ምቅዋም

ውላድካ ኩነተ-ህላወኡ መመሊሱ ክዓርግ ኣይተፍቅደሉ፣ ከምኡውን ኣሉታዊ ተግባራትን ቀጻሊ ምምራርን ገይሩ ነቲ ናይ ስድራቤት ሃዋሁው ክቆጻጸሮ ኣይትሕደጎ። ዘይስነ-መጎታዊ ዘረባታት ተቓወሞ። ካብቲ ኩነታት ነቲ እወታዊ መዳይ ፈሊኻ ክተውጽእ ጽዓር። ኣብቲ ዘይስነ-መጎታዊ ዘረባታት (irrational statement) ዘርእየሉ ግዜ ‘’ጸገምካ ይርድኣኒዩ፣ ግን ከምዚ ክትብል ወይ ከምዚ ክትገብር ፍጹም ኣይግባኣካንዩ ነይሩ። ሕጂ ድማ ኣካይዳኻን ኣዘራርባኻን ኣመሓይሽ። ብዝግባእ ንጥፈታትካ ተኸታተል’’ ኢልካ ግንሓዮ።

4. እወታዊ ባህሪ ምምሃር

ውላድካ ካብቲ ኣሉታዊ ጠባያቱ ንኽእረም፡ ሕጉስን እወታዊ ጠባያት ክህልዎን ከምዘለዎ ካብ ምምዓድ ኣይትሰልኪ። ጠባያቱ ንኽልውጥ ኣብ እትምዕደሉ ግዜ ዋላ ብሓጎስ ኣይቀበልካ፡ እወታዊ ባህሪ ካብ ምምሃሩ ግን ድሕር ኣይትበል። እወታዊ ባህሪ ንኸጥሪ ኣብ ዝብገሰሉ ግዜ ዋላ ኣሉታዊ ተግባር ይጀምር፡ ምትብባዕካ ኣይተቋርጽ። ብኣሉታዊ ጠባያቱ ማሕበራዊ ዝምድናታት ዋላ እንተጠሓሰ፡ ምትዕርራይ ክገብር ሓብሮ። ውላድካ ዝሕጎሰሉ፡ ነቲ ዘለዎ ኣሉታዊ ኩነተ-ኣእምሮ ዘህድኣሉ ወይ ካብቲ ዘለዎ ጸገም ዕረፍቲ ዝህቦ ቃሕታን ዝንባለን ከማዕብል ሓግዞ። ብዙሕ ፍቕሪን ፍትወትን ኣርእዮ፡ ምስ ካልኦት ድማ ፍቕሪን ፍትወትን ምክፋል ክለምድዩ። ነቲ ዘለዎ ብድሆታት ኣሉታዊ ጠባያት ንምስዓር ንኽሕግዞን ኣብነት ንክኾኖን፡ ምስኡ ይኹን ምስ ካልኦት ሰባት ሓጎስካን ምስጋናኻን ምክፋል ኣርእዮን ኣላምዶን።