ኣገደስቲ ምልክታት ሕማም ልቢ

ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ ዓምዲ ጥዕና ብታደሰ ተኽለ

Wednesday 21, November 2012, posted by Yohannes Zewde

ኣብ ሃገራት ምዕራብ ቁጽሪ ሓደ ቀታሊ ዝዀነ ሕማም ልቢ፡ ኣብ ሃገርና እውን እቲ ተርእዮ ካብ ግዜ ናብ ግዜ እናዓበየ ይመጽእ ከም ዘሎ ይፍለጥ። ብዛዕባ ኣመጻጽኣ ሕማም ልቢ ክንዛረብ ኣብ ከምዚ ዓይነት ሓጺር ጽሑፍ ዝከኣል ኣይኰነን። ነቶም ዝተፈላለዩ ዓይነታት ሕማም ልቢ ግና ተመሳሳሊ ምልክታትን ናይ ሕማም ስምዒታትን ኣለዎም።

ዕድመ ዝደፍኡ፡ ልዑል ስብሒ ኣካላት (ኮሎስትሮል) ሽኮርያ፡ ጸቕጢ ደም፡ ናይ ዓሌት ሕማም ልቢ ዘለዎም ወይ ኣትከኽቲ ሽጋራ ንሕማማት ልቢ ዝተቓልዑ ከም ምዃኖም መጠን፡ ኣብ ኣካላቶም ገለ ምልክታት ሕማም ልቢ ከአንፍቱ ዝኽእሉ ሕማማት ብትኩርነት ምዕዛብ የድልዮም እዩ። ምስ ሕማም ልቢ ከጋግዩ ዝኽእሉ ካልእ መበገሲ ዘለዎም ግዝያዊ ሕማማት ከዳህሉሉ ዝኽእሉ እኳ እንተዀኑ፡ ንሕማም ልቢ ዝተቓልዐ ሰብ ክከታተሎም ዘለዎም፡ ሸለል ዘይበሃሉ ምልክታት ኣለዉ። ንሕማም ልቢ ዘቃልዕ ኩነታት ጥዕና ዘለዎም ሰባት እምበኣር እቲ ሃንደበታውን ቀታልን ውግኣት ልቢ ቅድሚ ምግሃዱ ዝፍጠሩ ስምዒታት ናይ ዝመጽእ ዘሎ ሓደጋ ሓባሪ ገይሮም ክወስድዎ ኣለዎም። እቶም ስምዒታት ኣብ ዝረኣዩ ግዜ እንታይ ምግባር የድሊ? ብቕልጡፍ ናብ ግዱስ ክኢላ ሓኪም ምኻድ ይግባእ።  

  • ቃንዛ ኣፍ ልቢ፡ እቲ ከም ቀንዲ ምልክት ሕማም ልቢ ዝውሰድ ኣብ ኣፍ ልቢ ዝፍጠር ቃንዛ እዩ። ኩሉ ሕማም ልቢ ዘለዎ ሰብ ግና ኣብ ኣፍ ልቡ ክቕንዞ ግድን ኣይኰነን። ምስ ሕማም ልቢ ርክብ ዘይብሉ ቃንዛ ኣፍ ልቢ እውን ክስማዓካ ይኽእል እዩ። ንሕማም ልቢ ዝምልከት ቃንዛ ኣፍ ልቢ ከቢድ ኣቕሓ ኣብ ኣፍ ልብኻ ከም ዝተሰከምካ ዝስመዓካ ዝዕፍን ድንዙዝ ስምዒት እዩ። ኣዝዩ ኣቐንዛዊ ስለ ዘይኰነ ድማ፡ ግዳያት ከም ናይ ሕሱም ሕማም ምልክት ገይሮም ኣይወስድዎን። ስለዚ ናብ ሓኪም ካብ ምኻድ ሸለል ይብሉ። እዚ ግና ናይ ቀታሊ ውግኣት ልቢ ምቅርራብ ምልክት ክኸውን ይኽእል እዩ። ሓደ ሓደ ግዜ እውን ምስ ናይ ከስዐ ሕማም ዘጋጊ ናይ ምቅጻል ስምዒት ኣብ ኣፍ ልቢ ክስመዓካ ይኽእል እሞ፡ ምስ ናይ መግቢ ዘይምስምማዕ ወይ ስቶሞኮ ከየጋጋግየካ ተጠንቀቕ።  
  • ሰዓል፡ ቀጻሊ ሰዓል ወይ ኣብ ኣፍ ልቢ ዝፋጺ ድምጺ ካልእ ናይ ሕማም ልቢ ምልክት እዩ። ልቢ እናደኸመት ብግቡእ ዘይትዓዪ እንተኾይና፡ ሳናቡእ ፈሳሲ እናመልኡ ይኸዱ። ነቲ ኣብ ሳናቡእ ዝውህለል ፈሳስን ዓኽታን ንምውጻእ ድማ እቲ ሰብ ምስዓል ይጅምር።  
  • ምንጽርራው፡ ምንጽርራው ርእስን ንሓጺር ግዜ ቀልቢ ምጥፋእን ናይ ድኻም ልቢ ምልክት ክኸውን ይኽእል። ምስናይ እዚ ተታሓሒዙ ኸኣ ልቢ ዘይስሩዕ ህርመት ተስምዕ። እዚ ምልክታት ከቢድ መዘዝ ከስዕብ ስለ ዝኽእል፡ ሕሙም ብቕልጡፍ ናብ ሓኪም ክኸይድ ኣለዎ።  
  • ክቱር ድኻም፡ ረሸሽታ ከም ናይ ዝመጽእ ዘሎ ሓደገኛ ሕማም ልቢ መጠንቀቕታ ክውሰድ ይከኣል። ፍላይ ኣብ ደቂ ኣንስትዮ። ብኻልእ ምኽንያት ድኻም ክስመዓና ይኽእል እዩ። ግና ንጹር ብዘይኰነ ምኽንያት ብተኸታታሊ ከቢድ ድኻም ክስመዓና እንከሎ እሞ ንሕማም ልቢ ዘቃልዑ ጠንቅታት ኣብ ህይወትና እንተሃልዮም ከም ናይ መጠንቀቕታ ምልክት ክንወስዶ ንኽእል ኢና። ናብ ሓኪም ምኻድ ድማ ኣይጎድእን

- ብቕልጡፍ!

  • ቃንዛ ኣብ ካልእ ኣካላት፡ኣብ ኣፍ ልቢ ጥራይ ዘይኰነስ ቃንዛ ኣብ መንኩብ፡ ኣእዳው፡ ሕቖ፡ ክሳድ፡ መንጋጋን ከብድን እውን ክረአ ይኽእል። እዚ ቃንዛታት እዚ ብቐጻሊ ክረአ ናይ ግድን ኣይኰነን። ይመጽእ ይኸይድ እዩ። ገለ ሕሙማት ልቢ ኣብ ኣፍ ልቦም ጠሪሱ ናይ ቃንዛ ምልክት ዘየረእዩ ኣለዉ። ኣወዳት ብዙሕ ግዜ ጸጋማይ ኢዶም ከቐንዝዎም ይኽእል። ደቂ ኣንስትዮ ድማ መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ ሕቖ (መንጎ መሓግሓጋን) ክልተ ኣእዳውን እውን ሕማም ይስመዐን።  
  • ቅልጡፍ ዘይስሩዕ ህርመት ልቢ፡ ልቢ ብዘይስሩዕ ኣገባብን ብቕልጡፍን እናሃረመት ሕጽረት ትንፋስን ድኻምን እንድሕር ኣሰንይዋ፡ እዚ ምልክት ሕማም ልቢ እዩ። ቅልጡፍ ሕክምና እንተዘይተገይሩሉ ድማ ናብ ሃንደበታዊ ዕብሰት ልቢ ወይ ወቕዒ ሓንጎል ክመርሕ ይኽእል።
  • ሕጽረት ትንፋስ፡ ሕጽረት ትንፋስ ናይ ካልእ ሕማም ምልክት ክኸውን እኳ እንተኸኣለ፡ ናይ ድኻም ልቢ ምልክት እውን ተገይሩ ክውሰድ ይከኣል እዩ። ኣብ ግዜ ሕጽረት ትንፋስ ኣብ ኣፍ ልቢ ክብደት ክስማዓካ ይኽእል ወይ እውን ጥራይ ዋሕዲ ትንፋስ ክረአ ይኽእል። እዚ ብኾፍካ ገለ ከይሰራሕካ ክጋሃድ ዝኽ እል ምልክት እዩ።
  • ረሃጽ፡ ገለ ከይሰራሕካ ብኾፍካ ብሃንደበታዊ ረሃጽ ትጥልቂ።
  • ሕበጥ፡ ድኻም ልቢ ሕበጥ ኣካላት ክፈጥር ከም ዝኽእል ይፍለጥ። ልቢ ኣብ ትደኽመሉ ግዜ ፈሰስቲ ኣካላት ኣብ እግርን ከብድን ምውህላል ይጅምሩ። ኣብ ሓጺር ግዜ ምውሳኽ ክብደት ይርአ። ምጥፋእ ሸውሃት እውን ክስዕብ ይኽእል።
  • ጭንቀት፡ ምኽንያቱ ዘይተፈልጠ ጭንቀት ወይ ፍርሓት፡ ገለ ካብ ሓደገኛ ውግኣት ልቢ ዝሰረሩ ሰባት ቅድሚ እቲ መጥቃዕቲ ዘይተርፍ ሓደጋ ይመጽእ ከምዘሎ ዘስምዕ ፍርሓት ከም ዝጉልብቦም ይገልጹ።