ደቒ ኣንስትዮ ብጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ

ጓል ብምውላደይ ዝረኸብኩዎ ጥቕሚ 

*ምስክርነት ሓደ ኣቦ*

ብነጃት ኣድም

ኣይሕስውን እየ ዘለኹ። መጀመርያ ጓል ከምዝተቦኮርና ምስ ሰማዕኩ በዚ መጺኡ ዘይበልኩዎ ሕርቃን ተጠምጢሙኒ ወዲ ክንወልድ ዝጽበ ነይረ። ጓል ስለዘይፈቱ ኣይኮንኩን፣ ኣተዓባብያኣ ኣሰኪፉኒ። ኣብቲ ግዜ ወዲ ምዕባይ ክሓስቦ ኣንከለኹ ቀሊል ነይሩ። ብፍቕርን ክብረትን ዝተሓወሰ ጽኑዕ ዲሲፕሊን፣ ብኸመይ ነብሱ ከድሕን ከምዘለዎን ንፉዕ ሰብኣይ ይኸውንን ምምሃር ብዙሕ ብርቱዕ ኣይኮነን። ጓል ምዕባይ ግን እንድዒ? ክሓሳቦ እውን ኣፍሪሑኒ። ምስልታት ብጽሕና፣ ምስ ደቂተባዕትዮ ዝህልዋ ዝምድናታት ገና እንከላ ኣተሓሳሲቦሙኒ። እዚ ጌጋ ርድኢተይ፣ ኣብ ሞንጎ ደቂተባዕትዮ ጥራይ ብምዕባየይን ኣብ ስፖርት ከምኡውን ወተሃደር ብምንባረይ ዘበገሶዩ። ዋላ ንኣንጻር ጾታ የድንቕ እንተነበርኩ፣ ብዙሕ ብዛዕብአን ዝፈልጦ ነገር ግን ኣይነበረንን።

እነሀት ድማ በዓልቲ ቤተይ ጓል ተቦኪራስ፣ ፍርሕታተይን ጓሂየይን ካብታ ብመስኮት ተቐልቂለ ጓለይ ዝረኣኹላ ካልኢት ተቐንጢጡ። ኣዝያ ምልክዕቲ ቈልዓ እያ ነይራ። ኣቦኣ ምዃነይ ክሕብራ ድማ ተጓዪየ ኣልዒለ ሓቖፍኩዋ። ንሳ ናተይያ፣ ኣነ ድማ ናታ። ፈለማ ምስ ሓቖፍኩዋ ልበይ ከም በረድ ክትሓቅቕ ተፈለጠኒ። እቲ ዝነበረኒ ኣሉታዊ ፍርሕታት ድማ ክሃፍፍ ጀመረ። ኣብዚ ግዜ ጓለይ ገና ህጻን ዘላ። ስለዚ ብሕጂ ክመሃሮ ዝግባኣኒ ነገራት ብዙሕ ዘሎ። ዕድመ ብጽሕና፣ ከም ኣብ ደረት ትርኢት ዝርከብ ማዕበል፣ መልሓሱ ወርዊሩ ይጽበየኒ ኣሎ። ግና ኣብዚ ሓጺር ግዜ ጓለይ ብህላውነታ ዝመሃረትኒ ነገራት ብዙሕዩ። ሰብኡት ንኽከላኸሉዮም ዝውለዱ። ዋላ ብዘመን ኣምጸኦ ዝተፈላለያ ሕብረተሰባት ይጠፍእ እንተሃለወ፣ ዝኾነ ወዲተባዕታይ ኣብ ማዕሙቕ ልቡ ነቶም ዘፍቅሮም ሰባት ክከላኸለሎም ዝደሊ። ጥቓኦም ምህላውካ ድሕነት ክስመዖም ከምዝኽእል ከረጋግጽ ዝጽዕር። እዚ ባህሪ ዋላ ኣብ ውሽጢ ኩሎም ደቂተባዕትዮ ክህሉ ዝኽእል እንተኾነ፣ ነታ ዝፈትዋ ጓለይ ክከላኸለላ ከምዘለኒ ግና፣ ልዕሊ ማንም ኣብ ህይወተይ ዝሰርዖ ነገርዩ። ናይ ተኸላኻልነት ተራ ምሓዝ ንህይወትካ ብፍሉይ ክትመርሓ ዝቕስበካ። ኣብ ክንዲ ብዘይ ዕላማ ኣብ ጸልማት ዝጓዓዝ፣ ጓለይ ሓቝፈ ከባቢየይ ከጽንዕ ቀሲቡኒ ኣሎ። ጓለይ ምእንቲ ብጽቡቕ ስም ክትጽዋዕ ካብ ኣከዳድናይ ጀሚረ ኣብ ኩሉ ምንቅስቓሳተይን ስርሐይን ጽፉፍ ክኸውን በቒዐ ኣለኹ። ደቀንስትዮ፣ ልቢ ሰብኣይ ተሪር ካብ ምዃን የድሕናየን። ምናልባት ወተሃደር ስለነበርኩን ናይ ጎነጽ መዳያት ኣብ ምዕዛብ ግዜይ የጥፍኦ ብምንባረይን፣ ጽኑዕ ክኸውን ይኽእልየ። ጓል ካብ ዝወልድ ኣትሒዘ ግና ልዕሊ ማንም ጽኑዕ ልቢ ይውንን ከምዘለኹ ክስወጠኒ ጀሚሩሎ። ርህራሀይ፣ ተጸማምነተይን ጸጋታተይን ድማ ብዕጽፍታት ተራቢሑ ይርከብ። ዝኾነት ጓለንስተይቲ፣ ጓል ሓደ ሰብኣይያ። ጓል ካብ ዝወልድ ድማ ዝተቐየርኩዎ ነገር ውሑድ ኣይኮነን። ኣብ ጀንደርን ማዕርነትን ክግደስን፣ ኣብ ልዕሊ ደቀንስትዮ ዘለኒ ኣረኣእያን ኣኽብሮትን በሪኹ። ቅድሚ ሕጂ ልክዕ ከምቶም ካልኦት ደቂተባዕትዮ፣ ደቀንስትዮ ኣብ ምውዕዋዕን ኣብ ጾታዊ ምልዕዓልን ዘተኮረ መደባት ክርእየንምበር፣ ብዛዕባ ዓመጽን ማዕርነትን ክምድራ እንከለዋ የንባሁቕ ነይረ። ሕጂ ግና ውሽጠይ፣ እታ እትዕመጽ ግዳይ፣ ጓልካ ክትከውን ትኽእል እያ ክብለኒ ስለዝጀመረ በብቝሩብ ምሉእ ብምሉእ ተቐዪረ። ይዝከረኒ ሓደ መዓልቲ ኣብ ተለቪዥን፣ ብዛዕባ ጾታዊ ምልዕዓላትን ዓመጻትን ኣመልኪቱ ዝቐረበ መደብ ይከታተል ነይረ። እቲ ኣስተምህሮ ዝህብ ዝነበረ ሰብ፣ ብዛዕባ ስእለ-ጽዩፍ፣ ጾታዊ ወልፍታትን ዓመጻትን መግለጺ ዝህብ ነይሩ። ነቲ ሆጭ ኢሉ ዝከታተል ዝነበረ ህዝቢ ኣፉ ዝለጎመቶ ሓንቲ ርእይቶ ግና ነይራ። ኩሉ ግዜ ኣብ ስእለ ጽዩፍ እንዕዘባ፣ ኣብ ጎደና እንዕምጻ፣ ኣመንዝራ ኢልና እንጻረፋ፣ ንስጋኣምበር ካልእ ክብርታታ ዘይንሃርፋ ጓል፣ ሰብኣይ ዝወለዳ ጓል ምዃና ዘክሩ እትብል ነይራ። እቶም ኣብኡ ዝነበሩ ደቂተባዕትዮ ድማ፣ ኩሎም ተመሲጦም ኣብ ሓሳብ ጠሓሉ። እቶም ምስ ደቆም ዝነበሩ ድማ፣ ኩሉ እቲ ግዕዘያት ኣብ ደቆም ዝተፈጸመ ኮይኑ ስለዝተሰመዖም ክሕንሕኑ ጀመሩ። ደቀንስትዮ፣ መዛኑና ጥራይ ኣይኮናን፣ መሳርሕትና፣ መሓዙትና ደቅናውን እየን። ዉድሮው ዊልሰን ሰብ ክሳብ ንኻልኦት ሰባት ከገልግል ዘይከኣለ ምሉእ ሰብ ኣይከውንን ኢሉ ነይሩ። መርዓ (ሓዳር) እቲ ቀዳማይ ትምህርቲ ልዕሊ ንገዛእ ርእስና ንኻልኦት ክንነብር ከምዘለና ዝምህረና ትምህርቲ እዩ። እዚ ትምህርቲ ብግቡእ ወሲድናዮ ኣለና ኢልና ኣብ እንሓስበሉ እዋን ድማ፣ ቆቈዑ ተወሊዶም ንሓሳብ ርእሰ- ቅንዕናና ይሕምሽሽዎ። ለይቲ ኣብ ሰዓት ሰዓት ምትንሳእ፣ ዝሸንሉ ክዳን ምቕያር፣ ምምጋብ፣ ምጽርራይ ኩሎም እዞም ነገራትን ካልኦትን እቶም ኣዝዮም ኣገደስቲ ነገራት፣ ቈልዑ ጥዑያት ኮይኖም ክዓብዩ ዝገብሩ ተግባራትዮም።

 

ብመሰረቱ ድማ ካብቶም ስሱዕ ባህርያተይ ክድምስስ ዝገበሩኒ ተግባራትዮም ነይሮም። ጓለይ ኩነታት ምቹእነት ብዘየገድስ ብቐጻሊ ከፍቅራ በዲሃትኒ። ኣቐዲመ እቲ ቀዳማይ መፈተኒ ሰብኣውነት፣ ሰብ ንነብሱ ገዲፉ ንኻልእ ክነብር ተማሂሩ ኣይተማህረን ከምዝኾነ ክዝርዝር ጸኒሐ። እንተኾነ ግና እዞም ሓሳባት ምናልባት ንብዙሓት ኣብ ትሕቲ ቆርቦቶም ከንፋሕኹ ዝገብር ዘሸቕርሩ ቃላት ክኾኑ ዝኽእሉ እንተኾኑ፣ ንዓይ ግና ብሓቂ ሰብኣውነተይ ከለሊ ዘብቃዓትኒ ፈተነ ነይራ። ቈልዑ ኣብ ህይወትና ብምእታው ምስ ንዓይ ቅድም ዝብሉ ኣተሓሳስባታትና ውግእ ይፈጥሩልና። ጓለይ ድማ ነዚ ውግእ ከፊታ ህይወተይ ንዓኣን ስድራይን ክህብ ዓይነይ ከፊታትለይ። ደቂተባዕትዮ ንብዙሕ ዓመታት ጓል ወሊዶም ኣዕብዮም፣ ምሉኣት ኣንስቲ ከምዝኾና ገይሮምዮም። እዚ ድማ ኣዝዩ ዘፍርሓኒ ነይሩ። ሕጂ ግና ምሉእ ህይወተይ ክህብ ድሉው ኮይነ እርከብ።

 

ርእሰ ተኣማንነት ዘለዋ ጓል ንምዕባይ

1, ስድራቤታዊ ክብርታት

መምርሒታትን ሓልዊ፣- ንጹር ትጽቢታትን ብግቡእ ዝተሰረቱ ሕግታትን ብድሆታት ክቕንሱ ክሕግዙኺ ይኽእሉዮም። ስለዚ ነቲ ሽግር ኣለሊኺ ክትቃለሲ ይግባኣኪ።

2, ስነስርዓት ማለት መቕጻዕቲ ዘይምዃኑ ዘክሪ፣- ስነ-ስርዓት (ዲሲፕሊን) ተግሳጽ፣ ናእዳ፣ ዝጠቅምን ዘይጠቅምን፣ ክብርታት ስድራቤት፣ ቅኑዕን ጌጋን ምምሃር ዘጠቓልልዩ። ደቀንስትዮ ድማ ብዘይ ስነ-ስርዓትን መሃሪ ኣገባብን ኣብ ቅድሚ ህዝቢ እንተደኣ ተቐጺዐን፣ ሓይለንን መንፈሰንን ከዳኽማ ይኽእላ የን። ስለዚ ኣብ ክንዳኡ ናእዳን ሞገስን ተጠቐሚ። ግና ኣብዘይ ግዜኡ ከይትጥቀምሉ ተጠንቀቒ።

3, ጌጋታት ክትፍጽም ፍቐድላ፣- ጓልኪ ልክዕ ከም ኣብ ጭንቂ እትርከብን ሓገዝ ዘድልያን ጌርኪ ኣይትውሰድያ። ንኽትጋገ ዕድል ሂብኪ ካብ ጌጋኣ ንኽትመሃር ሓግዝያ።

4, ናይ ምፍላጥ መሰላ ኣኽብርዮ፣- ደቀንስትዮ ንዓለም ክቕይራ ይደልያን ይኽእላዉን እየን። ብዛዕባ ፍልልያት ነገራት ኣዘራርብያ፤ ውሳኔታትን ምኽንያታቶምን ብግቡእ ኣፍልጥያ፤ ብዛዕባ ስምዒታት ንገርያ። መልሲ ሕቶታታ ድማ ብቕንዕና መልስላ።

5, ነብሰ-ግምገማ ክትገብር ኣተባብዕያ፣- ደቀንስትዮ ንዝሰርሐኦ ስርሓት ክብርን ዋጋን ዘክህባኦ ይኽእላየን። ስለዚ ጓልኪ ገለ ነገር ሰሪሓ ከመይ ከምዝረኸብኪዮ ክትሓተኪ እንከላ፣ እቲ ሕቶ ናብኣ ጥወይዮ። ኣብ ገዛእ ርእሳ ክትኣምን ድማ ወትሩ ኣተባብዕያ።

6, ምስ ካልኦት ኣይተወዳድርያ፣- ምውድዳር ተኣማንነት ዘጥፍእ። ስለዚ ንስኺ፣ ኣብ ዕድመኣ ከመይ ከምዝነበርክን እንታይ ትገብሪ ከምዝነበርክን ኣይተወዳድርያ። ንሳን ንስኽን ዝተፈላለኽን ስለዝኾንክን።

7, ብኽልተ ኣዒንትኺ ስምዒ፣- ንጓልኪ ክትርእዪ እንከለኺ ሰለስተ ነገራት ክትገብሪ ይግባኣኪ። ቀዳማይ- እትሰርሕዮ ዝነበርኪ ስራሕ ኣቋርጽዮ። ምሉእ ኣድህቦኺ ናብኣ ግብሪ። ካልኣይ- ዓይኒ ንዓይኒ ምጥምማት እንታይ ክትብለኪ ደልያ ከምዘላ ንምፍላጥ ክሕግዘኪዩ። ሳልሳይ- ንቃላታ ጥራይ ዘይኮነስ ንሳ እትጥቀመሎም ምልክት ቋንቋታትውን ኣድህብሎም።

8, ንተግባራታምበር ንዓኣ ኣይትውቀሲ፦ ወለዲ ኩነታውያን ኣንተደኣ ኮይኖም ደቀንስትዮ ኣብ ገዛእ ርእሰን ዝነበረን ተኣማንነት ከጥፍኣን ተስፋ ክቆርጻን ይኽእላንየን

9, ግርጭታት ኣወግዲ፣- ክትዕን መግለጺታትን ምሃብ ንቡርዩ። ብውልቂ ምጽራፍ። ምድሃልን ምውራድን ግና ጽቡቕ ኣይኮነን። ንጓልኪ ግርጭታት ከተወግድ ምምሃርን ሞዴል ምዃንን ድማ ግድነታዊ ሓላፍነትኪዩ።

10, “ኖእ ናይ ምባል መሰላ ኣይትንፈግያ፦ ኣረኣእያን ኣተሓሳስባን ጓልኪ ካብ ናትኪ ዝተፈልየ ስለዝኾነ ስምዒታታ ክትገልጽ ዕድል ሃብያ። ብዝተኻእለኪ ንሳ እትመርጾም ነገራት ክትቅበልዮም ፈትኒ። ኖእ ናይ ምባል መሰላ ድማ ኣይትንፈግያ።

 

ጥቕስታት ደቀንስትዮ

እንድሕር ክፍጽሞ ዘለኒ ኰይነ። ክፍጽሞ ይኽእል እየ ኣነ ሓያል ዘይሰዓርን ኣነ ጓለንስተይቲ Helen Reddy:

ብዙሓት ሰባት ዝኣረገ ክዳውንቶምን ዘየድልዮም ነገራትን እንተደኣሂቦም ዝለገሱ ዝመስሎም ኣለዉ Myrtle Reed

ብዙሓት ንሓሳባት ክትርእዮ ኣይትኽእልን ኢኻ ኢሎም ዝምጉቱ ሰባት ስነጥበብ ዘይፈልጡ ጥራይዮም Wynetka Ann Reynolds

ሓሶት ከምቲ ብቓላት ብስቕታውን ክትገብሮ ትኽእል ኢኻ Adrienne Rich

ነቲ ኩሉ ሰብ ብውሽጡ ዝሓስቦ ብቓላት ብምዝራብ ተዓዊተሉ Joan Rivers

እቲ ንስቕታኺ ዝጠልብን ንመሰል ዕቤትኪ ዝቃወምን መሓዛኺ ክኸውን ኣይክእልን Alice Walker